آرنۍ غورنۍ پرانيستل
محمد انور نوميالی

د اکاډميسين کانديد محمد انور نوميالى (د ۱۹۲۸ ز کال د فبرورۍ ۱۹ مه، د ۱۳۰۶ ل ل كال د سلواغې ۲۹ مه - د ٢٠٠٦ ز کال د اکتوبر ۴، د ١٣٨٥ ل کال د ميزان ١٢ ډنمارک) يو افغان ليکوال، شاعر، څېړونکی، ژباړن او اندیال وو، چې په پښتو ژبه يې ليکوالي او پنځونه کوله .

نيوليک

مخينه

محمد انور نوميالی د حاجي ملا محمد نعيم اخوند زوی،د غلام محى الدين لمسى په خټه اليزی، د کندهار ښار کې د معروف ولسوالۍ د اليزو په يوه روحاني كورنۍ كې نړۍ ته سترگې پرانيستې وې .

زده کړې

محمد انور نوميالي د وخت د متداوله او مروجه علومو زده كړې له خپله پلاره، چې ملا طبيعته سړى وو او همدارنگه د سيمې له نورو استادانو څخه او د جنوبي پښتونخوا په مدرسو كې تر سره كړې دي . ځواني يې په طالب العلمۍ او ملايۍ كې تېره شوې ده. د وخت داستبداد ناسم چلند او دغه راڼه ستوري ته ، د كومې تعليمي ــ تحصيلي موسسې د فراغت د سند چې له دوستانو سره به يې په مجلسو كې په هكله ورته د ((كاغذ)) خطاب كاوه ، د دغه كاغذ د نه درلودلو بهانه نيول ، او د تورتمپالو له خوا د ده د پرمختگ مخنيوى د دې سبب شو چې د څه مهال لپاره د انزوا او گوښه نشينۍ حالت اختيار كړي . د علمي القابو د وېش پر مهال د كانديد اكاډميسين پر لقب نومول شوی . محمد انور نوميالي د ژبو د زده كړې په برخه کې ښه وړتيا درلوده، پر پښتو او پارسي ژبو سربېره يې اردو، عربي، انگرېزي، روسي او ډنماركي ژبې ښې زده وې او د دغو ژبو له اخذونو څخه يې ښه گټه اخيستلاى شوه .

دندې او فرهنگي-پوهنيزې کارندتياوې يې

استاد نوميالي د كندهار ښار په بيلابېلو ښوونځيو او لېسو كې د اد ب او منطق د استادۍ دنده درلوده . وروسته كابل ښار ته په راتگ سره يې څه موده په گمرك كې دنده درلوده، د پښتو څېړنو د نړيوال مركز سره يې همكاري درلوده، د ۱۳۵۷ ز کال د غويي مياشتې تر پاڅون وروسته د بيهقي د كتاب خپرونې موسسې د رياست دنده ور په غاړه شوه . نوموړی د افغانستان د علومو اكاډمۍ غړى هم پاتې شوی، څېړنو يې رسمي بڼه نيولې وه او د علومو اكاډمۍ د ختيځ پېژندنې انسټيټيوټ غړى او بيا مشر وټاكل شو . د تېرې پېړۍ د وروستۍ لسيزې په لومړيو كې يې د نورو څېړنو لپاره د منځنۍ اسيا هېوادونو لکه وزبكستان او تاجكستان ته سفرونه کړي دي . دا چې د تاجکستان حالت او زموږ د هيواد بد حالت يو له بله په سيالۍ کې کم نه وو، نو له مجبورې ورځې د روسيې د پتر بورگ او بيا د مسكو ښار مساپر شو . په مسکو کې يې څو ځله خواره واره افغان فرهنگيان راټول كړي او د افغان فرهنگي ټولنو بنسټ يې ايښى دى . پر ۲۰۰۰ ز کال ډنمارك ته كډوال شو .

محمد انور نوميالي د انساني ژوندانه په اړه خپل ځانگړى فلسفي ــ اخلاقي ليد لورى او دريځ درلود، په رښتينولۍ او سپېڅلتيا مين و، د فكري استغنا څښتن و . د انسان لپاره د انساني فكر او په انسانستان كې د اوسېدو ټينگ پلوى و . هوډمن و، خوځنده و، استراحت طلب نه و، ان په دغسې عمر كې چې ډېری نور خلک د راحت غوښتونکي شي، ده په نورو څېړنو او د خپلو پخوانيو، د زلميتوب د نيمگړو او نابشپړو څېړنو په بشپړېدو پسې يې مټې رانغښتې وې . ده د خپل ژوند په اوږدو كې د هېواد د يو شمېر ډېرو وياړمنو فرهنگيانو د استادۍ وياړ درلود . خپل ډېری اثار يې د ټايپي ــ طباعتي غلطيو له ريسكه ساتلي او خپله يې په لاس په ښكلي ليك كښلي دي، چې د پوره حوصلې او ښه ذوق څرگندونه يې كوي .

له افغان مطبوعاتو سره يې په ځانگړي توگه د كندهار د طلوع افغانه سره يې له هماغه ځوانۍ راهيسې ښه پاللـــــه . د علومو اكاډيمۍ په چوكاټ كې د څېړنيزو پرژو سربېره يې پښتو ژبه په نورو ډېرو ښو او ارزښتمنو اثارو وپسوللــه . په پښتو ژبه كې د تخونو يا د روسي ادب د «چستوشكو» ژانر د رامنځته کولو پلوی وو . د هېواد په دننه او بهر كې يې د مطبوعاتو له لارې د چاپ شوو ليكنو او څېړنو شمېر ښايي سلگونو ته ورسيږي . د ژوند په وروستيو كې يې ليكنې پخپله په كمپيوټر کمپوزولې او بېلابېلو وېب سايټونو ته به يې د خپراوي لپاره استولې . د محمد انور نوميالي سياسي لوری د کيڼ لاسو له لوري سره يو وو .

مړينه

د کانديد اکاډميسين محمد انور نوميالي د ٢٠٠٦ ز کال د اکتوبر د مياشتي پر ۴ (د ١٣٨٥ ل کال د تلې پر ١٢) د ۷۹ کالو په عمر په ډنمارک کې د زړه د درېدو لامله له دې نړۍ سترگې پټې کړې . د ده جنازه لومړی له ډنمارک څخه د اسلام اباد له لارې د افغانستان پلازمېنې کابل او بيا کندهار ته ولېږدول شوه او د ۲۰۰۶ ز کال د اکټوبر پر ۱۷ د کندهار پوهنتون په ساحه كې خاورو ته وسپارل شوه .

چاپ شوي نښيرونه يې

د کانديد اکاډميسين محمد انور نوميالي د يو شمېر چاپ شويو نښيرونو نومونه دا دي :

  1. ۱ـــ انسان او تكامل (ژباړه)، د كابل چاپ .
  2. ۲ـــ هند د لومړي کميونيزم څخه تر مر ئيتوب پورې ( ژباړه ) .
  3. ۳ ــ د پښتو ادبياتو د تاريخ يوه تيوريكه طرحه ( څېړنيز اثر ، گستتنر ، كابل ) .
  4. ۴ ــ د وېش سيسټم ( څېړنيز اثر ، گستتنر ، كابل ) .
  5. ۵ ــ د افغانستان توکمونه (ژباړه، سريزه او تعليقات ، كابل ) .
  6. ۶ ــ د ميتودولوژۍ تاريخ ( ژباړه، سريزه، لمنليکونه او تعليقات ، كابل ) .
  7. ۷ ــ د پښتنو د ټولنيز تاريخ مبادي ( څېړنيز اثر ، مسكو ) .
  8. ۸ ــ د كوډو سرنوشت د علمي پلټنې په رڼا كې ( څېړنيز اثر ، مسكو ) .
  9. ۹ ــ الپې ليلا يا زر او يوه شپه ، لومړى ټوك ( د ختيځ د نامتو ولسي كيسو ژباړه ، مسكو) .
  10. ۱۰ ــ الپې ليلا يا زر او يوه شپه ، دوهم ټوك ( د همدغو نكلونو د ژباړې بله برخه ، مسكو) .

ځينې ناچاپ نښيرونه يې

  1. ۱ ــ الپې ليلا يا زر او يوه شپه ، ( د همدغو ولسي كيسو د ژباړې پاتې برخې په دريم ټوك كې د چاپ لپاره ) .
  2. ۲ ــ بانډار لومړۍ مجموعه ( د ده لخوا په پښتو ژبه كې د تخونو يا چستوشكو د نوي ژانر په قالب كې د خوندور نظمونو ټولگه ) .
  3. ۳ ــ بانډار دوهمه مجموعه ( د همدغه تخونو دوهمه ټولگه ده) .
  4. ۴ ــ هزار ويك قتقتك ( د تخونو يوه بله ټولگه ده . )
  5. ۵ ــ هغه پلا او دا پلا ( يوه سفر نامه ده . )
  6. ۶ ــ زما د پوهنې حدود د حقيقت په مخ كې ( د ژوندانه په باب د ده د فلسفي نظريو يوه ټولگه ده چې له نن څخه پنځوس كاله پخوا يانې پر ۱۹۵۶ ز كال کښل شوې وه .)
  7. ۷ ــ د افغانستان د ايتنوگرافۍ په باب يوه پلټنه.
  8. ۸ ــ د مختلفو موضوعاتو په باب يو شمېر نا چاپه مقالې .

سرچينې