يوګاندا

په ختيځه مرکزي افريقا کې يو هېواد
(له اوګاندا نه مخ گرځېدلی)

اوګاندا په انګلیسي Uganda) رسمي نوم د اوګاندا جمهوریت د ویکتوریا سمندرګی په غاړه د افریقا لوی وچه مرکز په ختیځه برخه کې پروت هیواد دی. د اوګاندا پلازمینه کامپالا او ګاونګي هیوادونه یې سویلي سوډان، کانګو جمهوریت، راونډا، بروندي، تانزانیا، او کېنيا دي. اوګاندا ۰۴۰'۲۳۶ کیلومتره مساحت او ۰۰۰'۸۲۴'۳۶ وګړي لري. د اوګاندا شیلینګ د نوموړی هیواد د پیسو واحد دی.

يوګاندا
Uganda (اېټاليايي )
Uganda (انګليسي)
Ouganda (فرانسوي)[۱] ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
اړوند
پلازمېنه
ترټولو لوړه څوکه
عامه معلومات
عمومي معلومات
وګړو شمېر
۴۷٬۱۲۳٬۵۳۱[۲] — ۶٬۷۸۸٬۲۱۱[۳] — ۷٬۰۰۶٬۶۲۹[۳] — ۷٬۲۴۰٬۱۵۵[۳] — ۷٬۴۸۷٬۴۱۲[۳] — ۷٬۷۴۶٬۱۸۱[۳] — ۸٬۰۱۴٬۳۷۶[۳] — ۸٬۲۹۲٬۷۵۱[۳] — ۸٬۵۸۰٬۶۴۷[۳] — ۸٬۸۷۲٬۸۹۰[۳] — ۹٬۱۶۲٬۷۹۴[۳] — ۹٬۴۴۶٬۰۲۴[۳] — ۹٬۷۲۰٬۳۸۸[۳] — ۹٬۹۸۸٬۴۴۱[۳] — ۱۰٬۲۵۶٬۵۵۳[۳] — ۱۰٬۵۳۳٬۸۲۰[۳] — ۱۰٬۸۲۷٬۰۹۷[۳] — ۱۱٬۱۳۹٬۶۳۲[۳] — ۱۱٬۴۷۰٬۶۲۸[۳] — ۱۱٬۸۱۸٬۱۳۵[۳] — ۱۲٬۱۷۸٬۵۱۲[۳] — ۱۲٬۵۴۹٬۷۷۹[۳] — ۱۲٬۹۳۰٬۷۱۴[۳] — ۱۳٬۳۲۴٬۳۹۰[۳] — ۱۳٬۷۳۸٬۱۱۴[۳] — ۱۴٬۱۸۱٬۶۳۰[۳] — ۱۴٬۶۶۱٬۴۸۱[۳] — ۱۵٬۱۸۰٬۷۲۱[۳] — ۱۵٬۷۳۶٬۱۷۶[۳] — ۱۶٬۳۲۰٬۴۱۷[۳] — ۱۶٬۹۲۲٬۶۴۸[۳] — ۱۷٬۵۳۴٬۸۳۹[۳] — ۱۸٬۱۵۶٬۰۹۵[۳] — ۱۸٬۷۸۸٬۴۴۰[۳] — ۱۹٬۴۳۰٬۴۶۱[۳] — ۲۰٬۰۸۱٬۱۵۲[۳] — ۲۰٬۷۴۰٬۷۲۶[۳] — ۲۱٬۴۰۷٬۶۹۳[۳] — ۲۲٬۰۸۴٬۵۲۷[۳] — ۲۲٬۷۸۰٬۴۵۱[۳] — ۲۳٬۵۰۷٬۸۰۰[۳] — ۲۴٬۲۷۵٬۶۴۱[۳] — ۲۵٬۰۸۸٬۰۳۳[۳] — ۲۵٬۹۴۳٬۴۴۱[۳] — ۲۶٬۸۳۸٬۴۲۸[۳] — ۲۷٬۷۶۶٬۹۸۶[۳] — ۲۸٬۷۲۴٬۸۶۹[۳] — ۲۹٬۷۱۱٬۳۹۷[۳] — ۳۰٬۷۲۸٬۷۴۷[۳] — ۳۱٬۷۷۸٬۷۹۹[۳] — ۳۲٬۸۶۴٬۳۲۸[۳] — ۳۳٬۹۸۷٬۲۱۳[۳] — ۳۵٬۱۴۸٬۰۶۴[۴] — ۳۶٬۳۴۵٬۸۶۰[۵] — ۳۷٬۵۷۸٬۸۷۶[۵] — ۴۲٬۸۶۲٬۹۵۸[۶] — ۳۴٬۶۳۴٬۶۵۰[۷] ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
پکي شاملې اداري سیمې
Buikwe District (en) ژباړلBukomansimbi District (en) ژباړلButambala District (en) ژباړلBuvuma District (en) ژباړلGomba District (en) ژباړلKalangala District (en) ژباړلKalungu District (en) ژباړلKampala District (en) ژباړلKayunga District (en) ژباړلKiboga District (en) ژباړلKyankwanzi District (en) ژباړلLuwero District (en) ژباړلLwengo District (en) ژباړلLyantonde District (en) ژباړلMasaka District (en) ژباړلMityana District (en) ژباړلMpigi District (en) ژباړلMubende District (en) ژباړلMukono District (en) ژباړلNakaseke District (en) ژباړلNakasongola District (en) ژباړلRakai District (en) ژباړلSembabule District (en) ژباړلWakiso District (en) ژباړلAmuria District (en) ژباړلBudaka District (en) ژباړلBududa District (en) ژباړلBugiri District (en) ژباړلBukedea District (en) ژباړلBukwo District (en) ژباړلBulambuli District (en) ژباړلBusia District (en) ژباړلButaleja District (en) ژباړلBuyende District (en) ژباړلIganga District (en) ژباړلJinja District (en) ژباړلKaberamaido District (en) ژباړلKaliro District (en) ژباړلKamuli District (en) ژباړلKapchorwa District (en) ژباړلKatakwi District (en) ژباړلKibuku District (en) ژباړلKumi District (en) ژباړلKween District (en) ژباړلLuuka District (en) ژباړلManafwa District (en) ژباړلMayuge District (en) ژباړلMbale District (en) ژباړلNamayingo District (en) ژباړلNamutumba District (en) ژباړلNgora District (en) ژباړلPallisa District (en) ژباړلSerere District (en) ژباړلSironko District (en) ژباړلSoroti District (en) ژباړلTororo District (en) ژباړلAbim District (en) ژباړلAdjumani District (en) ژباړلAgago District (en) ژباړلAlebtong District (en) ژباړلAmolatar District (en) ژباړلAmudat District (en) ژباړلAmuru District (en) ژباړلApac District (en) ژباړلArua District (en) ژباړلDokolo District (en) ژباړلGulu District (en) ژباړلKaabong District (en) ژباړلKitgum District (en) ژباړلKoboko District (en) ژباړلKole District (en) ژباړلKotido District (en) ژباړلLamwo District (en) ژباړلLira District (en) ژباړلMaracha District (en) ژباړلMoroto District (en) ژباړلMoyo District (en) ژباړلNakapiripirit District (en) ژباړلNapak District (en) ژباړلNebbi District (en) ژباړلNwoya District (en) ژباړلOtuke District (en) ژباړلOyam District (en) ژباړلPader District (en) ژباړلYumbe District (en) ژباړلZombo District (en) ژباړلBuhweju District (en) ژباړلBuliisa District (en) ژباړلBundibugyo District (en) ژباړلBushenyi District (en) ژباړلHoima District (en) ژباړلIbanda (en) ژباړلIsingiro District (en) ژباړلKabale District (en) ژباړلKabarole District (en) ژباړلKamwenge District (en) ژباړلKanungu District (en) ژباړلKasese District (en) ژباړلKibaale District (en) ژباړلKiruhura District (en) ژباړلKiryandongo District (en) ژباړلKisoro (en) ژباړلKyegegwa District (en) ژباړلKyenjojo District (en) ژباړلMasindi District (en) ژباړلMbarara District (en) ژباړلMitooma District (en) ژباړلNtoroko District (en) ژباړلNtungamo District (en) ژباړلRubirizi District (en) ژباړلRukungiri District (en) ژباړلSheema District (en) ژباړلKagadi District (en) ژباړلKakumiro District (en) ژباړلRubanda District (en) ژباړلBunyangabu District (en) ژباړلRukiga District (en) ژباړلKibuube District (en) ژباړلKyotera District (en) ژباړلKasanda District (en) ژباړلButebo District (en) ژباړلNamisindwa District (en) ژباړلBugweri District (en) ژباړلKapelebyong District (en) ژباړلOmoro District (en) ژباړلPakwach District (en) ژباړلKwania District (en) ژباړلNabilatuk District (en) ژباړلKarenga District (en) ژباړلMadi-Okollo District (en) ژباړلObongi District (en) ژباړلKalaki District (en) ژباړلKazo District (en) ژباړلRwampara district (en) ژباړلKitagwenda District (en) ژباړل ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
رسمي ژبه
ځايي ژبې
انګليسي ژبه[۹]Swahili (en) ژباړلBukusu (en) ژباړلAmba (en) ژباړلLendu (en) ژباړلAdhola (en) ژباړلKonjo (en) ژباړلTepes (en) ژباړلNdo (en) ژباړلNyole (en) ژباړلsaamia (en) ژباړلNyangia (en) ژباړلGungu (en) ژباړلRuuli (en) ژباړلGwere (en) ژباړلTalinga (en) ژباړلTooro (en) ژباړلKiga (en) ژباړلLugbarati (en) ژباړلKumam (en) ژباړلUgandan Sign Language (en) ژباړلSabiny (en) ژباړلAlur (en) ژباړلAringa (en) ژباړلIk (en) ژباړلMa'di (en) ژباړلLango (en) ژباړلPökoot (en) ژباړلNubi (en) ژباړلKaramojong (en) ژباړلRunyankole (en) ژباړلTeso (en) ژباړلLuganda (en) ژباړلرواندایي ژبهSoga (en) ژباړلNyoro (en) ژباړلKakwa (en) ژباړلKenyi (en) ژباړلMasaba (en) ژباړلSouthern Ma'di (en) ژباړلاکولي وينګBari (en) ژباړل ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
د حکومت مشر
قومي ډلې
وګړنوم
uganderugandarugandaiOegandeesUgandanUgandanoLugandayänanأوغنديأوغنديةأوغنديونאוגנדיאוגנדיתugandeziugandezugandezăউগান্ডীয়Ougandais[۱]Ougandaise[۱]ugandeseugandesiugandanugandésugandesaUgandanougandezougandeziugandezaugandezeأوݣانديأوݣانديةأوݣانديينأوݣانديات ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
فزیکي ځای
غړی د
هېواد
ځایناستی د
کچه او لوړوالی
د ځای کچه
۲۴۱٬۰۳۸ كيلومتر مربع ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
نور اړين مالومات
برخه د
نور معلومات
وېب‌پاڼه
کورډي‌نېشن
۱°۱۸′شمال ۳۲°۲۴′ختیځ / 1.3°شمال 32.4°ختيځ / 1.3; 32.4 ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
Map
  
يوګاندا
يوګاندا
يوګاندا
بیرغ
يوګاندا
يوګاندا
نښان


شعار
ملي ترانه:
ځمکه او استوګنه
کوارډينېټ ۱°۱۷′شمال ۳۲°۲۳′ختیځ / 1.28°شمال 32.39°ختيځ / 1.28; 32.39   د (P625) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ[۲۴]
پراخوالی 241038 کیلومتره مربع   د (P2046) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
پلازمېنه کامپالا   د (P36) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
رسمي ژبې انګليسي ژبه [۸]،  سواحلي ژبه [۸]  د (P37) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
مشرتابه
بنسټ اېښودنه او واکمنۍ
خپلواکۍ نېټه ۱۹۶۲  د (P571) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
د عمر محدودیتونه
د واده عمر 18 کلن   د (P3000) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
بې کارۍ کچه 4 سلنه (۲۰۱۴)[۲۵]  د (P1198) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
نورې عددونه او شمېرې
پیسې د اوګاندا شیلینګ   د (P38) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
بیړنۍ ټليفون
شمېره
۱۱۲ (ساتونکی او د اور وژنې څانګه )[۲۶]  د (P2852) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
ترافيکي لوری کيڼ [۲۷]  د (P1622) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
رسمي وېبپاڼه د تاييدولو سرچينه  د (P856) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ‌‌‌‌‌‌‌‌
هېواد کوډ UG  د (P297) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
د زنګ وهنې نړیوال کوډ +256  د (P474) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
Map

یوګاندا (په يوګاندايي ژبه «یوګاندا») په رسمي ډول د يوګاندا جمهوریت (په سواحلي ژبه: جمهوریه یوګاندا/Jamhuri ya Uganda) د افریقا په ختيځ کې په وچه کې پروت هېواد دی. دا هېواد له ختيځ څخه له کينیا، له شمال څخه له سویلي سودان، له لویديځ څخه د کانګو له ديموکراتیک جمهوریت، له سویل لویديځ څخه له رواندا او له سویل څخه له تانزانیا سره ګاونډی دی. د هېواد په سویلي برخه کې د پام وړ کچه د ویکتوریا سیند شاملېږي چې له کینیا او تانزانیا سره مشترک دی. یوګاندا د افریقا د لویو سیندونو په سیمه کې پرته ده. یوګاندا همدارنګه د نيل په حوزه کې هم پرته ده. اقلیم یې متنوع خو عموماً بدل شوی استوایي دی. له ۴۲ میلیونه څخه زیات نفوس لري چې له دې څخه ۸.۵ میلیونه یې په تر ټولو لوی ښار او پلازمېنه کامپالا کې ژوند کوي.  [۲۸]

د يوګاندا نوم د بوګاندا تر پاچهۍ وروسته اېښودل شوی، چې د پلازمېنې کامپالا په ګډون د هېواد لویه سویلي برخه په کې شاملېږي. د ۱۸۹۴ز کال له پيل راهیسې دا سیمه د یوه تحت الحمایه هېواد په توګه د بریتانیا له خوا اداره کېده، چې په ټول قلمرو کې يې اداري قوانین وضع کړل. یوګاندا د ۱۹۶۲ ز کال د اکتوبر په ۹ له بریتانیا څخه خپله خپلواکي ترلاسه کړه. دا دوره هغه مهال له تاوتریخوالي سره مل نښتو، لکه: د ايډي امین په مشرۍ يوې ۸ کلنه پوځي دیکتاتورۍ سره مشخصه شوې ده.  

رسمي ژبې يې سواحلي او انګلیسي دي، که څه هم اساسي قانون وايي چې:«هره بله ژبه په ښوونځيو یا ګڼو نورو مؤسساتو یا د قانوني، اداري یا قضايي موخو لپاره چې ښايي د قانون په واسطه تجویز شي، د ښوونیزې وسیلې په توګه کارېدلی شي» لوګاندا د مرکزي سیمې پر بنسټ ژبه ده چې په پراخ ډول په مرکزي او سویل ختیځو سیمو کې ویل کېږي. د لانګو، اچولي، رونیور، رونیاکوله، روکیګا، لو، روتورو، سامیا، جوپاډولا او لوسګا په ګډون په څو نورو ژبو هم خبرې کېږي. [۲۹][۳۰]

د یوګاندا اوسنی ولسمشر یووري کاګوتا موسویني دی چې د ۱۹۸۶ز کال په جنوري کې تر یوې شپږ کلنې چریکي جګړې وروسته یې واک تر لاسه کړ. هغه وکولی شول، د اساسي قانون تر سموونې وروسته چې د ولسمشرۍ محدودیتونه یې لرې کړل، د ۲۰۱۱، ۲۰۱۶ او ۲۰۲۱ زکال په ټاکنو کې د يوګاندا د ولسمشر په توګه وټاکل شي.  [۳۱]

تاريخچه

سمول

تر استعمار مخکې یوګاندا

سمول

مخکې له دې چې ۳۰۰۰ کاله وړاندې له میلاد څخه مخکې په ۱۰۰۰ کال کې بانټو ژبي د اوګاندا سویل او همدارنګه له میلاد څخه مخکې په ۱۰۰۰ ز کال کې د اوګاندا شمال ختیځ ته نیلوتیک ویناوال د ننه شي، د یوګاندا ډېره برخه د مرکزي سوډان او کولیاک ژبو کروندګرو او مالدارانو له خوا د اوسېدو وړ ګرځېدلې وه. له میلاد څخه وروسته په ۱۵۰۰ ز کال کې دا ټول د بانټو ژبو په کلتورونو کې د الګون غره په سویل، نیل سیند او د کیوګاه په سینګي کې جذب شول.[۳۲]

د لرغون پېژندنې د مطالعاتو او شفاهي دودونو پر بنسټ د کېتارا سترواکي د لویو جهیلونو مهمه برخه، د البېرت او کیوګا له شمالي جهیل څخه د وېکتوریا او تانګانېکا تر سویلي جهیل پورې سیمه پوښلې وه. ادعا کېږي چې بونیورو - کېتارا د تورو، انکولي او بوسوګا پاچاهیو تر ټولو لرغونې پاچهي وه.[۳۳][۳۴]

ځینې لیویانو د بونیورو پر سیمه یرغل وکړ او هلته د بانټو له ټولنې سره جذب شول او د بنیورو - کېترا د اوسني واکمن (اوکومارا) کورنۍ يې رامنځته کړه.[۳۵]

په ۱۸۳۰ ز لسیزه کې عرب سوداګر، د تجارت او سوداګرۍ لپاره د افریقا په ختیځ کې له هند سمندر څخه هېواد ته د ننه شول. د ۱۸۶۰ ز لسیزې په وروستیو کې بنیورو د اوګاندا په منځني- لویدیځ کې  ځان له شمال څخه د مصر په ملاتړ لاملونو له ګواښ سره مخامخ وليده.  دې لاملونو/ اجنټانو د عرب سوداګرو خلاف چې د افریقا له ختیځو ساحلونو څخه د سوداګرۍ په لټه کې و، د بهرني تسخیر دغو عواملو ته وده ورکوله. په ۱۸۶۹ ز کال کې د مصر پاچا خدیو اسماعیل د وېکتوریا خلیج د شمالي او البېرت خلیج د ختیځ او د ګوندوکورو د سویل قلمرونو د الحاق په لټه د سمویل بېکر  په نوم یو بریتانوی کاشف او یو پوځي لښکر لېږد د شمالي اوګاندا  پولو ته د غلامانو د سوداګرۍ د ځپلو او هلته د سوداګرۍ لپاره لار پرانیستلو او متمدن کېدلو په موخه ولېږه. بانیورو د بېکر پر وړاندې مقاومت وکړ او هغه یې دې ته اړ کړ چې د خپل خوندي شاتګ لپاره یوه ناهیلې جګړه مخته یوسي. بېکر مقاومت له خیانت سره مل اقدام وباله او د ( اسماعلیه - د غلامانو د سوداګرۍ ځپلو په موخه مرکزي افریقا ته د تللو روایت، د مصر د اسماعیل خدیو له خوا سازمان شوی) په نوم کتاب کې يې چې په ۱۸۷۴ ز کال کې خپور شو او په بریتانیا کې په پراخ ډول مطالعه کېده، دا عمل محکوم کړ.  وروسته انګرېزان د بونیورو ضد تمایل سره  له بوګاندا څخه یوګاندا ته د ننه شول چې په پای کې يې د پاچهۍ د نیمې خاورې په بیه پرېوته چې د بریتانیا له خوا یوګاندا ته د ډالۍ په توګه ورکړل شوې وه. دوه ورکې شوې ګڼ شمېره اختلافي سیمې تر خپلواکۍ وروسته بونیورو ته وروګرځول شوې. [۳۶][۳۷][۳۸]

په ۱۸۶۹ ز لسیزه کې په داسې حال کې چې عرب له شمال څخه د نفوذ په لټه کې وو، بریتانوي کاشفان د نیل د سرچینې په لټه اوګاندا ته ورسېدل. تر هغوی وروسته په ۱۸۷۷ ز کال کې بریتانوي انګرېز تبلیغیان او په ۱۸۷۹ ز کال کې فرانسوي کاتولیک تبلیغیان بوګاندا ته د ننه شول. وروسته له دې چې اول موتیسا او د هغه د دربار ډېری خلکو خپل دین بدل کړ، د هغه زوی موانګا چې د عیسویت ضد و، د هغه ځای ناستی شو. دا حالت په ۱۸۸۵ ز کال کې د یوګاندا د شهیدانو د مړینې لامل شو. [۳۹][۴۰]

د بریتانیا دولت په سیمه کې د سوداګرۍ په اړه د مذاکرې لپاره د بریتانیا د سترواکۍ د ختيځې افریقا شرکت (IBEAC) په ۱۸۸۸ز کال کې تصویب کړ. [۴۱]

له ۱۸۸۶ ز کال څخه په بوګاندا کې د مذهبي جګړو لړۍ لومړی د مسلمانانو او عیسویانو او وروسته له ۱۸۹۰ ز کال څخه د با-انګلېزا (ba-Ingleza) د پروتېستانو او د با-فرانسا (ba-Fransa) د کاتولیکانو تر منځ پېښې شوې دي. د مدني ناکراریو او مالي بار له امله IBEAC ادعا وکړه چې په سیمه کې خپل اشغال نه شي ساتلی. د نیل سیند د سوداګریزو لارو د خوندیتوب لپاره د بریتانیا سوداګریزې ګټې سختې وې، چې د بریتانیا دولت یې اړ کړ، تر څو بوګاندا او شاوخوا سیمې یې سره ضیمه کړي او په ۱۸۹۴ ز کال کې د یوګاندا تحت الحمایه رامنځته کړي.   [۴۲][۴۳][۴۴][۴۵]

د یوګاندا تحت الحمایه (۱۸۹۴-۱۹۶۲ز کلونه)

سمول

د یوګاندا تحت الحمایه له ۱۸۹۴ څخه تر ۱۹۶۲ ز کال پورې د بریتانیا د سترواکۍ تحت الحمایه وه. په ۱۸۹۳ ز کال د بریتانیا د سترواکۍ د ختيځې افریقا شرکت د خپل قلمرو د حقوقو مدیریت چې تر ډېره د بوګاندا له پاچهي څخه جوړ و، د بریتانیا دولت ته پرېښود. IBEAC د یوګاندایي کورنیو مذهبي جګړو وروسته چې هغه يې په رسمي ډول له سقوط سره مخامخ کړی و، پر یوګاندا خپل واک پرېښود. [۴۶]

په ۱۸۹۴ ز کال کې د يوګاندا تحت الحمایه رامنځته شوه او خاوره/قلمرو له نورو پاچاهیو سره د ډېرو تړونونو د لاسیکولو له لارې (د تورو تړون په ۱۹۰۰ز کال کې، د انکوله تړون په ۱۹۰۱ او د بونیورو تړون په ۱۹۳۳ ز کال کې) د بوګاندا له پولو څخه پراختیا ومونده چې نږدې له اوسنۍ يوګاندا سره سمون لري. [۴۷][۴۸][۴۹]

تر هغه چې یوګاندا خپله د خپلواکۍ درجه خوندي کوله، د تحت الحمایې وضعیت د یوګاندا لپاره د هغه په پرتله چې د ګاونډي هېواد کينیا مستعمره وې، ډېرې متفاوتې پایلې درلودې، له دې حالت پرته به په یوه بشپړه استعماري اداره محدوده وه.  [۵۰]

په ۱۸۹۰ ز لسیزه کې ختیځې افریقا ته د یوګاندا د رېل پټلۍ جوړولو لپاره  ۳۲۰۰۰ کاریګر له بریتانوي هند څخه د قراردادي کار له قراردادونو سره وګومارل شول. ډېری ژغورل شوي سور پوستي بېرته خپلو کورونو ته ستانه شول، خو ۶۷۲۴ کسانو پرېکړه وکړه چې د پټلۍ تر بشپړولو ورسته د افریقا په ختیځ کې پاتې شي، چې ورپسې ځینې سوداګر شول او د پنبې حاصلات او په پرچون ډول خرڅلاو یې په لاس کې واخیست. [۵۱][۵۲][۵۳]

ایداري وېش

سمول

جغرافیه

سمول

تاریخ

سمول

کلتور

سمول

اقتصاد

سمول
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ سرچينې تړی: http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf.
  2. سرچينې تړی: https://www.macrotrends.net/countries/UGA/uganda/population-growth-rate.
  3. ۳٫۰۰ ۳٫۰۱ ۳٫۰۲ ۳٫۰۳ ۳٫۰۴ ۳٫۰۵ ۳٫۰۶ ۳٫۰۷ ۳٫۰۸ ۳٫۰۹ ۳٫۱۰ ۳٫۱۱ ۳٫۱۲ ۳٫۱۳ ۳٫۱۴ ۳٫۱۵ ۳٫۱۶ ۳٫۱۷ ۳٫۱۸ ۳٫۱۹ ۳٫۲۰ ۳٫۲۱ ۳٫۲۲ ۳٫۲۳ ۳٫۲۴ ۳٫۲۵ ۳٫۲۶ ۳٫۲۷ ۳٫۲۸ ۳٫۲۹ ۳٫۳۰ ۳٫۳۱ ۳٫۳۲ ۳٫۳۳ ۳٫۳۴ ۳٫۳۵ ۳٫۳۶ ۳٫۳۷ ۳٫۳۸ ۳٫۳۹ ۳٫۴۰ ۳٫۴۱ ۳٫۴۲ ۳٫۴۳ ۳٫۴۴ ۳٫۴۵ ۳٫۴۶ ۳٫۴۷ ۳٫۴۸ ۳٫۴۹ ۳٫۵۰ Stated in: World Bank Open Data. Publisher: نړیوال بانک.
  4. "World Bank Open Data" (په انګليسي ژبه ). نړیوال بانک. لاسرسي‌نېټه ۲۷ جون ۲۰۱۵. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |access-date= (لارښود)ساتنه CS1: ناپېژانده ژبه (link)
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ "World Bank Open Data". نړیوال بانک. لاسرسي‌نېټه ۲۷ جون ۲۰۱۵. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |access-date= (لارښود)
  6. "World Bank Open Data". نړیوال بانک. لاسرسي‌نېټه ۸ اپرېل ۲۰۱۹. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |access-date= (لارښود)
  7. Stated in: سرشمېرنه.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ Stated in: Constitution of Uganda. Section, verse, paragraph, or clause: 6. Invalid <ref> tag; name "f5dc2b60dba0eee361037ee065509b4cd9d7a333" defined multiple times with different content
  9. Stated in: English as a Global Language, second edition. Page(s): 65. Publisher: Cambridge University Press. اثر ژبه: انګليسي ژبه. د خپرولو نیټه: مارچ ۲۰۱۲. ليکوال: David Crystal.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ ۱۰٫۴ ۱۰٫۵ ۱۰٫۶ ۱۰٫۷ ۱۰٫۸ Stated in: The World Factbook. Retrieved: ۲۹ سپټمبر ۲۰۱۷. Publisher: Central Intelligence Agency. اثر ژبه: انګليسي ژبه. ليکوال: Central Intelligence Agency. ISSN: 0277-1527.
  11. سرچينې تړی: https://thecommonwealth.org/our-member-countries/uganda. Retrieved: ۲۱ اکتوبر ۲۰۲۲. Type of reference: official member page.
  12. سرچينې تړی: https://www.oic-oci.org/states/?lan=en. Retrieved: ۲۹ اکتوبر ۲۰۲۲.
  13. سرچينې تړی: https://www.interpol.int/Member-countries/World. Publisher: نړيوال پوليس. Retrieved: ۷ ډيسمبر ۲۰۱۷.
  14. سرچينې تړی: https://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Africa/UGANDA. Retrieved: ۲۳ اکتوبر ۲۰۲۲. Type of reference: official member page. Supports qualifier: پيل نېټه.
  15. سرچينې تړی: https://www.opcw.org/about-opcw/member-states/. Publisher: کېميايي وسلو نه د کار اخيستلو د مخنيوي سازمان. Retrieved: ۷ ډيسمبر ۲۰۱۷.
  16. سرچينې تړی: https://www.opcw.org/about-us/member-states/uganda. Retrieved: ۲۹ اکتوبر ۲۰۲۲. Type of reference: official member page. Supports qualifier: پيل نېټه.
  17. سرچينې تړی: http://www.unesco.org/eri/cp/ListeMS_Indicators.asp.
  18. سرچينې تړی: http://www.upu.int/en/the-upu/member-countries.html. Retrieved: ۴ مې ۲۰۱۹.
  19. سرچينې تړی: https://www.upu.int/en/Universal-Postal-Union/About-UPU/Member-Countries?csid=-1&cid=313. Retrieved: ۲۸ اکتوبر ۲۰۲۲. Type of reference: official member page. Supports qualifier: پيل نېټه.
  20. سرچينې تړی: https://www.itu.int/online/mm/scripts/gensel8. Retrieved: ۴ مې ۲۰۱۹.
  21. سرچينې تړی: https://public.wmo.int/en/members/uganda. Retrieved: ۲۶ مې ۲۰۲۰.
  22. سرچينې تړی: https://www.who.int/choice/demography/by_country/en/. Retrieved: ۲۱ جولای ۲۰۲۰.
  23. سرچينې تړی: https://www.wcoomd.org/-/media/wco/public/global/pdf/about-us/wco-members/list-of-members-with-membership-date.pdf. Retrieved: ۱۶ مارچ ۲۰۲۴. Page(s): 6. Supports qualifier: پيل نېټه.
  24.     تشه سرچينه (لارښود)
  25. http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS
  26. Script error: The function "lang" does not exist. — د نشر نېټه: ۱۰ جولای ۲۰۱۶ — سمونګر: مخابراتو نړيواله ټولنه
  27. http://chartsbin.com/view/edr
  28. Britannica Book of the Year 2014 (په انګليسي ). Encyclopedia Britannica, Inc. 1 March 2014. مخونه 745. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-1-62513-171-3. لاسرسي‌نېټه ۰۲ ډيسمبر ۲۰۲۱. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  29. Central Intelligence Agency (2009). "Uganda". The World Factbook. لاسرسي‌نېټه ۲۳ جنوري ۲۰۱۰. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  30. "The Constitution (Amendment) Act 2005" (PDF). لاسرسي‌نېټه ۱۷ جنوري ۲۰۱۷. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)[مړه لينکونه]
  31. "Uganda". freedomhouse.org. 30 January 2019. د اصلي آرشيف څخه پر ۲۹ سپټمبر ۲۰۱۹ باندې. لاسرسي‌نېټه ۲۲ مې ۲۰۱۹. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  32. Schoenbrun, David L. (1993). "We Are What We Eat: Ancient Agriculture between the Great Lakes". The Journal of African History. 34 (1): 1–31. doi:10.1017/S0021853700032989. JSTOR 183030. S2CID 162660041. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  33. Mwakikagile, Godfrey (2009). Ethnicity and National Identity in Uganda: The Land and Its People. New Africa Press. مخونه 87. د کتاب نړيواله کره شمېره 9789987930876. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  34. Mwambutsya, Ndebesa (June 1990 – January 1991). "Pre-capitalist Social Formation: The Case of the Banyankole of Southwestern Uganda". Eastern Africa Social Science Research Review. 6 (2, 7 no. 1): 78–95. د اصلي آرشيف څخه پر ۳۱ جنوري ۲۰۰۸ باندې. لاسرسي‌نېټه ۲۷ مې ۲۰۲۲. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); څوځلي تکرار شوی |archiveurl= و |archive-url= منځګړی (لارښود); څوځلي تکرار شوی |archivedate= و |archive-date= منځګړی (لارښود)
  35. "Origins of Bunyoro-Kitara Kings". د اصلي آرشيف څخه پر ۱۰ ډيسمبر ۲۰۰۶ باندې. لاسرسي‌نېټه ۱۰ ډيسمبر ۲۰۰۶. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود), bunyoro-kitara.com.
  36. "The Uganda journal". ufdc.ufl.edu (په انګليسي ). لاسرسي‌نېټه ۰۱ جنوري ۲۰۲۱. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  37. "The Uganda journal". ufdc.ufl.edu (په انګليسي ). لاسرسي‌نېټه ۰۲ جنوري ۲۰۲۱. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  38. Baker, Samuel White (1879). Ismailia; a narrative of the expedition to Central Africa for the suppression of the slave trade, organized by Ismail, Khedive of Egypt. Robarts - University of Toronto. London, Macmillan. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  39. Stanley, H. M., 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, ISBN 0486256677
  40. "Background Note: Uganda". Bureau of African Affairs, United States Department of State. November 2008. لاسرسي‌نېټه ۲۱ جنوري ۲۰۱۷. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  41. Pulford, Cedric (2011). Two Kingdoms of Uganda: Snakes and Ladders in the Scramble for Africa. Daventry: Ituri Publications. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  42. J. H. Kennaway (6 February 1893). "House of Commons: Address In Answer To Her Majesty's Most Gracious Speech – Adjourned Debate". Commons and Lords Hansard. د اصلي آرشيف څخه پر ۲۸ جنوري ۲۰۲۲ باندې. لاسرسي‌نېټه ۱۷ جنوري ۲۰۱۷. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  43. Beachey, R. W. (1962). "The Arms Trade in East Africa in the Late Nineteenth Century". The Journal of African History. 3 (3): 451. doi:10.1017/s0021853700003352. S2CID 162601116. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  44. Gordon Martel, "Cabinet politics and African partition: The Uganda debate reconsidered." Journal of Imperial and Commonwealth History 13.1 (1984): 5-24.
  45. Pulford, Cedric (2011). Two Kingdoms of Uganda: Snakes and Ladders in the Scramble for Africa. Daventry: Ituri Publications. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  46. Griffiths, Tudor (2001). "Bishop Alfred Tucker and the Establishment of a British Protectorate in Uganda 1890-94". Journal of Religion in Africa. 31 (1): 92–114. doi:10.1163/157006601X00040. ISSN 0022-4200. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  47. Steinhart, Edward I. (1973). "Royal Clientage and the Beginnings of Colonial Modernization in Toro, 1891-1900". The International Journal of African Historical Studies. 6 (2): 265–285. doi:10.2307/216778. ISSN 0361-7882. JSTOR 216778. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  48. "A Thousand Years of Bunyoro-Kitara Kingdom - The People and the Rulers (Fountain Publishers, 1994, 153 p.): Appendix III: The Bunyoro Agreement 1955". www.nzdl.org. لاسرسي‌نېټه ۰۲ جنوري ۲۰۲۱. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  49. joz, Jaynnielaw (2015-03-22). "The Wars of Religion 1888-1892". DISCOVER UGANDA, TOUR UGANDA, VOLUNTEER UGANDA & SERVE UGANDA (په انګليسي ). د اصلي آرشيف څخه پر ۲۹ جنوري ۲۰۲۱ باندې. لاسرسي‌نېټه ۰۲ جنوري ۲۰۲۱. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  50. Dietz, A. J.; Studiecentrum, Afrika (2017). "Uganda Protectorate 1895-1902". African Postal Heritage (APH) papers. لاسرسي‌نېټه ۰۲ جنوري ۲۰۲۱. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  51. Evans, Ruth (24 May 2000). "Kenya's Asian heritage on display". BBC. لاسرسي‌نېټه ۱۸ جنوري ۲۰۱۷. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  52. Chao (26 اکتوبر 2014). "THE LUNATIC EXPRESS – A PHOTO ESSAY ON THE UGANDA RAILWAY". Thee Agora. د اصلي آرشيف څخه پر 22 اپریل 2016 باندې. لاسرسي‌نېټه 18 جنوري 2017. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  53. West, Stewart (February 2012). "Policing, Colonial Life and Decolonisation in Uganda, 1957–1960" (PDF). The Ferguson Centre for African and Asian Studies, Working Paper No. 03. مخونه 3–4. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۳۰ سپټمبر ۲۰۱۵ باندې. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)