آرنۍ غورنۍ پرانيستل

کونستانتين الېکساندرويچ لېبېدېف

کونستانتين الېکساندرويچ لېبېدېف

په روسيه کې د پښتو ژبې لوی استاد،څېړونکی، ختيځپوه او افغانيست پروفيسور کانستانتين الکساندرويچ لېبېدېف پرون سې شنبې د جنوري په نهمه د ۹۸ کالو په عمرله نړۍ سترګې پټې کړې. اروا يې ښاده اوسه! 

ارواښاد استاد لېبېدېف د ۱۹۲۰ کال د مارچ په شلمه نېټه مسکو ته نږدې د کلومنسک ښار کې زېږېدلی دی. په ۱۹۴۲ کال يې د مسکو د ختيځ پېژندني انستيتيوت د ماسترۍ په درجه پای ته ورساوه. تر فراغت وروسته د همهغه انستيتيوت په علمي کدر کې شامل شو او د پښتو ژبې او ګرامر په تدريس يې پيل وکړ.

ارواښاد لېبېدېف په ۱۹۴۹ - ۱۹۵۴ کلونو کې د مسکو په ختيځ پېژندني انستيتيوت کې د افغانستان د تدريسي برخې مسؤل و. له ۱۹۵۴ کال څخه هغه وخت چې د ختيځ پېژندنې انستيتيوت د بهرنيو چارو وزارت د نړيوالو اړيکو له انستيتيوت سره يو ځای شو، لېبېدېف په دغه انستيتيوت کې تر ۱۹۸۵ کال پورې د پښتو ژبې په تدريس، تحقيق، ګرامر او هنري نثر په ژباړه کار کاوه. هغه په ۱۹۸۵ - ۱۹۹۶ کلونو کې د مسکو دولتي پوهنتون د اسيا - افريقا انستيتيوت د ايران د څانګې مشر و او په همدغه څانګه کې د پښتو په تدريس او تدقيق مشغول و. استاد لېبېدېف په ۱۹۵۰ کال د علومو د کانديد درجه، په ۱۹۶۶ کال يې د دکتورا علمي درجه او په ۱۹۶۷ کال کې د پروفيسوري درجه دفاع کړې ده. كانستانتين الكساندرويچ لېبېديف په روسيه كې د ختيځ پوهانو، افغانستان پوهانو او پښتو پوهانو د څو نسلونو مخكښ لار ښوونكى او غښتلى استاد و، هغه ټول ژوند د پښتو ژبې او افغانپوهنې تحقيق او تدريس ته وقف كړي و.

پروفيسور لېبېدېف په پښتو ژبپوهنه او افغانپوهنه كې ګڼ شمير كتابونه، رسالې او مقالې ليكلې دي . په روسيه كې د پښتو ژبې د زده كړې د پاره درسي كتابونه، د پښتو ژبې گرامر، روسي _ پښتو ، پښتو _ روسي ، روسي- پښتو- دري ، درسې واړه او لوى قاموسونه ، په روسي ژبه د پښتو دشفاهي ادبياتو، كلاسيكو او معاصرو ادبياتو (نكلونو، لنډو كيسو، متلونو او لنډيو ) منظومې او منثورې ترجمې او د پښتنو د تاريخ او فرهنگ په باب څېړنيزې رسالې او مقالې د استاد لېبېديف د اثارو منځپانګه جوړوي. 

د استاد لېبېديف لومړى اثر د پښتو ژبې گرامر دى چې له نن څخه ۷۳ كاله مخكې په ۱۹۴۵ كال كې چاپ شوى دى، وروستى څېړنيز اثر يې (( افغان ولس – پښتانه )) نوميږي چې په ۱۹۹۷ كال كې د روسيې د علومو اكاډمۍ د ختيځو ادبياتو څانگې چاپ او خپور كړى دى.

پروفيسور لېبېديف په دغه رساله كې د پښتنو د تاريخ، پيدايښت او پرورښت په باب د گڼ شمير مختلفو او مخالف منابعود نظرياتو ، رواياتو، حكاياتو، دلايلو، نښو نښانو او اسنادو ژوره څېړنه او شننه كړې ده.

استاد لېبېدېف يو شمير هنري اثار، لنډۍ او د افغان فلکلور يو شمير انتخابي برخي له پښتو څخه روسي ژبې ته ژباړلي او خپاره کړي دي. له استاد څخه تر ۱۱۰ زيات درسي کتابونه، څېړنيز اثار او قاموسونه په ميراث پاتې دي. 

دارواښاد پروفيسور كانستانتين لېبېديف د اثارو لنډ فهرست

1- د پښتو ژبې گرامر ،1945(1) 

2- د افغانستان افسانې، قصې او شعر ،1953

3- د پښتو ژبې گرامر ،1956(2) 

4- په روسيه كې د پښتو ژبې زده كړه ،1958

5- كوچنى دايرة المعارف ،1961

6-د روسي ژبې د زده كړې درسي کتاب ، په پښتو ژبه (1) 1961

7- روسي- افغاني جېبي قاموس 1962

8- څرنگه كولاى شود ژبې د زده كړې لپاره په زړه پورې درس تيار كړو؟1963

9-روسي- افغاني جېبي قاموس1967

10- افغاني متلونه،1967

11- د روسي ژبې د زده كړې درسي کتاب ، په پښتو ژبه (2)1967

12- په پښتو ژبه كې فعل اوقيد ، 1969

13- د روسيژبو لپاره د پښتو د زده كړې درسي كتاب (1) 1969

14- د پښتو ژبې گرامر ،1970(3)

15- افغاني قصې اوافسانې ،1972

16- د پښتو ژبې د زده كړې لپاره ادبي منتخبات(3)1972

17- افغاني افسانې ،1972

18- د پښتو ژبې د زده كړې د دوهم او دريم كال لپاره د مقالو مجموعه ،1972

19- د پښتو ژبې د زده كړې د دريم او څلورم كال لپاره د مقالو مجموعه ،1972

20- د پښتو ژبې د زده كړې د پنځم كال لپاره د مقالو مجموعه ،1973

21-شرقي ژبې او ادبيات،1973

22- روسي-پښتو قاموس1973

23- د پښتو ژبې د گرامر جدول ، دايرة المعارف ،1973

24- افغاني کلاسیکه شاعري ،1975

25- روسي-پښتو قاموس1983

26- د ژبې او ادبياتو مسئله 1983

27- په روسيه كې د پښتو ژبې زده كړه ،1983

28- د پښتو ژبې د زده كړې د دوهم او دريم كال لپاره د مقالو مجموعه ،1983

29- د پښتو ژبې د زده كړې ددريم او څلورم كال لپاره د مقالو مجموعه ،1983

30-افسانه اوشعر،ترجمه،1985

31- پښتو-روسي قاموس 1985

32- افغاني ولسي شاعري ،1985

33-په روسي ژبه د نورمحمد تره کی»د بنگ مسافری «او څو نورو داستانو ژباړه-1987

34- د پښتو ژبې گرامر ،1988(4).

35- د روسيژبو لپاره د پښتو د زده كړې درسي كتاب (2) 1992

36- پښتانه په تاريخ او اوسنۍ زمانه كې ،1993

37- افغان ولس – پښتانه 1997

38- په روسيه كې د پښتو ژبې زده كړه ،1997

39- مختصر اسلامي قاموس 1997

40- پښتو-روسي درسي قاموس 2000

41- د دیپلوماسي اصطلاحاتو قاموس ،2002

42- پښتو- دری او روسی درسي قاموس ،2009

او داسې نور .

بايد ووايم چې د ارواښاد لېبېديف ژوند د څه کم يوې پېړۍ په اوږدو كې د بې شمېره غټو او كوچنېو پېښو شاهد و. په روسيه او افغانستان كې د نظرياتو، ايډيالوژيو ، گوندونو او ډلو كاميابۍ او ناكامۍ ، انقلابونو ، كودتاو، پاچا گشتيو، رژيمونو او سياستونو بدلون او د هغې سره سم د روسيې او افغانستان د دولتي مناسباتو تودښت يا سړښت د لېبېديف استوار او باثباته شخصيت نه و متاثره كړى او په ټوله مينه د ژوند تر پايه په خپل كار كې بوخت و. 

روح يې ښاد اود خدمتونودرناوی يې تلپاتې اوسه!

کونستانتين الېکساندرويچ لېبېدېف (۲۰ د مارچ، ۱۹۲۰ ز. - ) د ژوند 70 كاله د پښتو ژبې او افغانپوهنې تحقيق او تدريس ته وقف كړي د ي. په پښتو ژبپوهنه او افغانستان پوهنه كې يې تر 110 زيات كتابونه، رسالې او مقالې يې ليكلې دي. په روسيه كې د پښتو ژبې د زده كړې د پاره درسي كتابونه، د پښتو ژبې گرامر، روسي _پښتو او پښتو _ روسي جيبي، درسې واړه او لوى قاموسونه ، په روسي ژبه د پښتو دشفاهي ادبياتو، كلاسيكو او معاصرو ادبياتو (نكلونو، لنډو كيسو، متلونو او لنډيو ) منظومې او منثورې ترجمې او د پښتنو د تاريخ او فرهنگ په باب څېړنيزې رسالې او مقالې د استاد لېبېديف د اثارو محتوا جوړوي.

مخينه

كانستانتين الكساندرويچ لېبېديف د 1920 كال د مارچ په شلمه نېټه د روسيې په كالومنسك ښارگوټي كې زيږيدلى دى