روسي (په روسي: русский язык، روماني: russkiy yazyk) د ختیځ سلاویکي ژبو له ډلې يوه ده چې په عمده توګه په ټوله روسیه کې ویل کیږي. دا د روسیې اصلي ژبه ده، او د هند-اروپایي ژبې کورنۍ پورې اړه لري. دا د څلورو ژوندیو ختیځو سلاویک ژبو څخه یوه ده، [a] او د لوی بالتو- سلاویک ژبو برخه هم ده. د روسیې سربېره، روسي په بېلاروس، قزاقستان او قرغزستان کې رسمي ژبه ده، او په پراخه کچه په اوکراین، قفقاز، منځنۍ اسیا او تر یوه بريده په بالتیک ایالتونو کې د ژبې د فرانکا په توګه کارول کیږي.[28][29] دا ژبه د پخواني شوروي اتحاد اصلي ژبه وه، [30] او د شوروي اتحاد تر ړنګېدو وروسته په ټولو دولتونو کې د بېلابېلو مهارتونو سره په عامه ژوند کې کارول کیږي.

روسي
русский язык‎ (روسي) ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
عامه معلومات
عمومي معلومات
ځانګړې وېشنيزه
سیمييزيتوب د
د لیکلو سیسټم
د ويونکو شمېر
۱۵۴٬۰۰۰٬۰۰۰ (۲۰۱۹)
۱۷۱٬۴۲۸٬۹۰۰[۲] (۲۰۱۰)
۱۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰[۴] (۲۰۰۹)
۱۱۰٬۴۴۰٬۶۲۰[۵] (د 2010 څخه تر)
۱۵۳٬۹۱۹٬۵۱۰[۵] (د 2010 څخه تر) ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
د توکمپوهنې ژبې حالت
ايزو ۶۳۹-۱ کوډ
ru[۷] ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
د ژبې کوډ
ru ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
هېواد
اړين معلومات
مهمې پیښې
نور معلومات
وېب‌پاڼه
ruslang.ru[۹] (روسي) ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا

روسي ژبه په ټوله نړۍ کې له ۲۵۸ میلیونو څخه زیات ویونکي لري.[31] دا تر ټولو زیاتېه ويل کېدونکې سلاویکي ژبه ده،[32] او په اروپا کې تر ټولو زياته ويل کېدونکې مورنۍ ژبه ده،[33] او همدارنګه د یوریشیا د جغرفايې تر ټولو پراخه ويل کېدونکې ژبه ده.[32] دا د اصلي ویونکو د شمېر له مخې د نړۍ اوومه تر ټولو ډېره ویل کېدونکې ژبه ده، او د ټولو ویونکو شمېر له مخې د نړۍ اتمه ترټولو ډېره ویل کېدونکې ژبه هم ده.[34] روسي د هغو تشيالو لپاره یوه له دوو رسمي ژبو څخه ده چې په نړیوال فضایي سټیشن کې سپاره دي،[35] او همدارنګه د ملګرو ملتونو له شپږو رسمي ژبو څخه یوه ده.[36]

روسی د سیریلیک رسم الخط د روسی الفبا په کارولو سره لیکل شوی؛ دا د طالع ثانوي بیان سره د کنسوننټ فونیمونو او هغه پرته د "نرم" او "سخت" غږونو ترمینځ توپیر کوي. تقریباً هر کنزوننټ سخت یا نرم همغږي لري او توپیر یې د ژبې یوه مهمه ځانګړنه ده. بل مهم اړخ د بې ثباته غږونو کمول دي. فشار، چې اکثرا د اټکل وړ نه وي، معمولا په ارتوګرافیک ډول نه ښودل کیږي، [37] که څه هم یو اختیاري حاد تلفظ د فشار نښه کولو لپاره کارول کیدی شي - لکه د هوموګرافیک کلمو ترمنځ توپیر کول (د مثال په توګه замо́к [zamók – a 'lock'] او за́мок [zámok – a 'castle'])، یا د غیر معمولي کلمو یا نومونو سم تلفظ څرګندول.

طبقه بندي

روسي د پراخې هندو-اروپايي کورنۍ ختیځه سلاویکي ژبه ده. دا د زوړ ختیځ سلاویک نسل څخه یوه ژبه ده چې په کیوان روس کې کارول کیږي، چې د 9 پیړۍ له وروستیو څخه تر 13 پیړیو پورې د ختیځ سلاویک قبیلو یوه نرمه ډله وه. د خبرو کولو ژبې له نظره، د هغې نږدې خپلوان اوکراین، بېلاروسی او روسیان دي، [38] د ختیځ سلاویک څانګې نورې درې ژبې. په ختیځ او سویلي اوکراین او په بېلاروس کې په ډېری ځایونو کې، په دې ژبه خبرې کوي او په ځینو سیمو کې دودیز دوه ژبنيزم د ژبې د مخلوط په پایله کې لکه په ختیځ اوکراین کې سورزیک او په بېلاروس کې تراسیانکا. د ختیځ سلاویک زوړ نووګورډ بولۍ، که څه هم دا د 15 یا 16 پیړۍ په جریان کې ورکه شوې، ځینې وختونه د عصري روسیې په جوړولو کې د پام وړ رول لوبولی دی. همدارنګه، روسي په دواړو ژبو باندې د کلیسا سلوونیک د ګډ نفوذ له امله د بلغاریا سره د پام وړ ورته والی لري، مګر په 19 او 20 پېړیو کې د وروسته متقابل عمل له امله، د بلغاریا ګرامر د روسیې څخه په څرګند ډول توپیر لري.[39] په 19 پېړۍ کې (په روسیه کې تر 1917 پورې)، ژبه اکثرا د "لوی روسي" په نوم یادېدله ترڅو دا د بېلاروس څخه توپیر وکړي، بیا "سپینه روسي" او یوکرینین بیا "کوچنۍ روسي" په نوم یادیږي.

لغتونه (په عمده ډول خلاصې او ادبي کلمې)، د کلمو د جوړښت اصول، او تر یوې اندازې پورې، د روسیې انفلاسیون او ادبي سټایل هم د کلیسا سلوونیک لخوا اغیزمن شوي، چې د سویلي سلاویک زوړ کلیسا سلوونیک ژبه یو پرمختللی او یو څه روسی بڼه کارول کیږي. د روسیې د ارتودوکس کلیسا لخوا. په هرصورت، د ختیځ سلاویکي بڼې په ځانګړې توګه په مختلفو ژبو کې کارول کیږي چې د چټک کمښت سره مخ دي. په ځینو مواردو کې، دواړه ختیځ سلاویک او د کلیسا سلوونیک ډولونه کارول کیږي، د ډیری مختلف معنی سره. د جزیاتو لپاره، د روسی فونولوژی او د روسی ژبې تاریخ وګورئ.

د پیړیو په اوږدو کې، د روسیې لغتونه او ادبي سټایل هم د لویدیځ او مرکزي اروپا ژبو لکه یوناني، لاتیني، پولنډي، هالنډي، جرمني، فرانسوي، ایټالوي او انګلیسي لخوا اغیزمن شوي، [40] او تر یوې اندازې پورې. د سویل او ختیځ ژبې ژبې: یورالیک، ترکي، [41][42] فارسي، [43][44] عربي او عبراني [45]

د کالیفورنیا په مونټیری کې د دفاع ژبې انسټیټیوټ په وینا، روسی د انګلیسي ژبې اصلي ویونکو لپاره د زده کړې ستونزې له مخې د دریمې درجې ژبې په توګه طبقه بندي شوې، چې د منځني روانیتوب ترلاسه کولو لپاره نږدې 1,100 ساعتونو ډوبولو لارښوونې ته اړتیا لري.[46] دا د متحده ایالاتو د استخباراتو ټولنې لخوا د "سخت هدف" ژبې په توګه هم ګڼل کیږي، د انګلیسي ویونکو لپاره د ماسټر کولو لپاره د هغې ستونزې او د متحده ایاالتو نړۍ پالیسۍ کې د هغې مهم رول له امله.

تاریخ

روسی ژبه په ۱۰ پېرئ کی د پخوانی مذهبی سلاوی ژبې ځخه جوړه شوه. دغه ژبه د مذهبی متنونو لپاره ور څخه کار اخیستل کېده.

سرچېنې

  1. Reference URL: https://iso639-3.sil.org/code/rus.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Stated in: اتنولوګ. Publisher: SIL International. د اثر ژبه يا نوم: انګليسي ژبه. ISSN: 1946-9675.
  3. Stated in: Archaeology & Language. Page(s): 69. Publisher: Pimlico. د خپرولو نیټه: ۱۹۹۸.
  4. "اتنولوګ" (په انګليسي ژبه ژبه کي). SIL International. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)صيانة CS1: لغة غير مدعومة (link)
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ Reference URL: https://www.ethnologue.com/language/rus. Retrieved: سپټمبر ۲۰۱۸.
  6. "اتنولوګ" (په انګليسي ژبه ژبه کي). SIL International. د لاسرسي‌نېټه ۱۰ مې ۲۰۱۹. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |access-date= (مساعدة)صيانة CS1: لغة غير مدعومة (link)
  7. "Language". الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  8. "ScriptSource - Russian". د لاسرسي‌نېټه ۱۹ ډيسمبر ۲۰۲۳. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |access-date= (مساعدة)
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ Reference URL: http://ruslang.ru/agens.php?id=inst. Retrieved: ۲۵ فبروري ۲۰۱۷.