د "اېلېکټرون" د بڼو تر مېنځ توپير

۲۳۰ بايټونه ورگډ شول ،  ۱ کال مخکې
 
=== ۳. ګاما يا ګــَــمه وړانګشون يا تشعشع Gamma or γ radiation ===
۳. ګاما يا ګــَــمه يا «جيم» وړانګشون يا تشعشع gamma or γ radiation چې د رَڼا يا د نــُــوْر يا د روښنايي په ډَول يو ډَول اِلــِــکترومــَــقناطيسي (يا برېښووُسپــَــنکــَــښيځ يا انګارليومادنيساتيږليځ) يا electromagnetic وړانګشون يا تشعشع دئ چې کــُــتله يا منځسټ يا دروندتهیا نهنــِــه لري او په سترګېوں هم په آساني نه شي ليدل کېدی مګر لرې واټنوں (اَو مسافوںمسافېوں او فاصلوںفاصلېوں) ته خپرېدلي شي ، اَو فرېکوېنسيان (فرېمانکېدواندتهيافرېمانکېدواندتهياګان یا پلاڅودِشېبیان د رَپېدوں ئې ، په يوې ثانيې يا پسېکېدوَيمې یا second کښې) ئې د نوْر یا د رڼا يا د روښنايي د هر ډَول رنګانوںرنګېوں د فرېکوېنسيان (فرېمانکېدواندتهيافرېمانکېدواندتهياګان یا پلاڅودِشېبیان د رَپېدوں ئې ، په يوې ثانيې يا پسېکېدوَيمې یا second کښې) څخهپه نسبت (يا څې)برخئړيک کښې ډېر لـوَړتر دي .
اَو په فيزیک (پنځپوهن) کښې فرمایل شوي دي چې اِلــِــکترومــَــقناطيسي (يا برېښووُسپــَــنکــَــښيځ يا انګارليومادنيساتيږليځ) يا electromagnetic وړانګشونان يا تشعشع ګان يا موجونه يا څپې ډېر ډَولونه لري ، چې ټيټ تر فرېکوېنسيان (فرېمانکېدواندتهيافرېمانکېدواندتهياګان یا پلاڅودِشېبیان د رَپېدوں ئې ، په يوې ثانيې يا پسېکېدوَيمې یا second کښې) لرندويلرندويان اِلــِــکترومــَــقناطيسي يا (يا برېښووُسپــَــنکــَــښيځ يا انګارليومادنيساتيږليځ) يا electromagnetic وړانګشونان يا تشعشع ګان يا موجونه يا څپې دسې نومونه لرلي شي : د راډيو اَو د تېلېڤيزيون (يا د تــِــلــِــويزیون يا د ټېلېڤيژِن) موجونه يا څپې radio and television waves ، ميکروڅپې يا ميکروموجونه (يا مايکروڅپې يا مایکروموجونه يا مایکرووېڤ يا مويـڅېـوَړوکيڅــَــپې) microwave ، اِينــِــناپــِــرلاندېدِسور (يا اِيلاندېدِسور يا مادون دِ سور) وړانګشون يا تشعشع infrared radiation (چې د لــِــرېواک يا د رېموټ کنټرول remote control په سامانوں کښې هم کارول کيږي اَو دا وړانګشون يا تشعشع په سترګېوں په آسانۍ نه شي ليدل کېدی ، اَو بــِــل هم ليدووَړ (يا د ليدوں وَړ يا بينــِــښقابــِــل يا وينــِــمڅېقابــِــل) نوْر يا رَڼا يا روښنايي visible light ، آلــِــرېتــَــردِبــِــنــَــفش وړانګشون (يا ماوَراء دِ بنفش) ultraviolet radiation ، اِيکــْــس وړانګ يا اِيکــْــسرې X ray يا دِ رېْوْنتګېن تشعشع Röntgen radiation يا د اِيکــْــس وړانګشون X radiation ، اَو هم دِ ګــَــمــَّــه وړانګشون يا د ګاما تشعشع .<br>
۱. د راډيو اَو د تېلېڤيزيون (يا د تــِــلــِــويزیون يا د ټېلېڤيژِن) موجونه يا څپې radio and television waves .<br>
 
۲. ميکروڅپې يا ميکروموجونه (يا مايکړوڅپې يا مایکروموجونه يا مایکرووېڤ يا مويـڅېـوَړوکيڅــَــپې) microwave . <br>
 
۳. اِينــِــناپــِــرلاندېدِسور (يا اِيلاندېدِسور يا مادون دِ سور) وړانګشون يا تشعشع infrared radiation (چې د لــِــرېواک يا د رېموټ کنټرول remote control په سامانوں کښې هم کارول کيږي اَو دا وړانګشون يا تشعشع په سترګېوں په آسانۍ همېشه يا تــِــل نــِــه شي ليدل کېدی . <br>
 
۴. اَو بــِــل هم ليدووَړ (يا د ليدوں وَړ يا بينــِــښـقابــِــل يا وينــِــمـڅـېـقابــِــل) نوْر يا رَڼا يا روښنايي visible light . <br>
 
۵. آلــِــرېتــَــردِبــِــنــَــفش وړانګشون (يا ماوَراء دِ بنفش تشعشع) ultraviolet radiation . <br>
 
۶. اِيکــْــس وړانګ يا اِيکــْــسرې X ray يا دِ رېْوْنتګېن تشعشع Röntgen radiation يا د اِيکــْــس وړانګشون X radiation .<br>
 
۷. اَو هم د ګــَــمــَّــه يا د «جيم» وړانګشون يا د ګاما تشعشع يا gamma or γ radiation .
<br>
<br>
 
=== بــَــرقي جــَــرَيان (برېښي بــَــهير يا اَنګارليځ کړلځغاستاند يا کــَــهرَبائي ځغــَــلــَــند) Electric current ===
دا څو موضوع ګان (يا سکالوګان) د «اَتوم (يا نامات) atom» او د «هسته (يا خستکې يا زڼي يا زِړي يا نــِــناکېلون يا نوکټــِــکلۍ) nucleus» او د «وړانګشونوں (يا د تشعشوں يا د اَشــِــعــّــوں) radiations» په باره کښې دلته ډېرتر نه يادَوو ، اَو مهمتر (آندراوړانتر) د الکترون (اَنګارلیون يا انګارلۍ يا برېښک) ذرة يا برخــَــکلۍ يا برخه لۍ يا برخګکه يا بــَــڅــِــرکــَــی يا particle دئ چې اُوس فيزیکپوهان (يا پنځپوهان) دِسې اَنګېري چې د برقي سيموں (برېښي مــِــزیوں) electric wires د لارې د ترڅ څخه برقي جــَــرَیان (برېښي بــَــهير يا برېښي ځغــَــلــَــند يا اَنګارليځ کړلځغاستاند) electric current چې د ترَڅ څخه ئې تېريږي ، آں برقی جریان (برېښي بهیر يا اَنګارليځ ځغــَــلــَــند يا برقي کړلځغاستاند) د الکترونوں (انګارلیونوں يا د انګارلۍ ګانوں يا د برېښکيوں) جریان (يا بهير يا ځغــَــلــَــند يا کړلځغاستاند) دئ . او همداراز که چېرې يو فلزي (مادېتــَــلناليځ) سیم (مــِــزَی يا پــِــړَی يا رَسۍ) metallic wire لــِــکه د اوسپنې يا د مس یا د طلا څخه چې که جوړ شــِــوَی وي او که ډېر نــَــرَی يا ډېر مــَــيين جوړ شوَی وي او که د ترڅ څخه (يا څې) ئې شدید (اينــِــناترينګليځ) intensive برقي (برېښي يا اَنګارليځ) جریان (بهیر يا ځغــَــلــَــند يا کړلځغاستاند) که روان يا تلاند که وي ، آں نری يا ميين فلزي (مادېتلناليځ) سیم (يا مزی يا پــِــړَی) ډېر تود (يا ډېر ګــَــرم) کېدَی شي چې شي ، او چې که ډېر ګرم (يا که ډېر تود) شو کېدی چې سور رنګ يا روڼ رنګ ئې شي او تود (يا ګرم) سیم (يا مزی يا پــِــړَی) خپل شاوخوا ته هم الکترونان (اَنګارلیونان يا انګارلۍ ګان يا برېښکان) electrons خوشې کوِلــَــی (يا اِېله کــَــوِلــَــی) اَو آزاد کوِلــَــی شي ، ځکه چې که اِلــِــکترون (انګارلیون يا برېښک) چې دِ منفي (نغوښتدي) بــَــرقي چاړج (برېښي بار يا اَنګارليځ پېټی يا کــَــهربائي شــُــحنة يا شارژ) لــَــرِندوي په ډَول مــَــنــِــل شــِــوَی دئ که يو اِلــِــکترون (انګارلیون يا برېښک) که کافي يا بسيا اِنــِــرژي (يا اِنــِــرجي يا اِينــِــناګاري اِينــِــناګــَــرِښت يا شيمه) energy که ولري ، ځان د خپل اتوم (نامات) atom د مــُــثبــَــت (پــُــځيدي) positive د آپــِــضــِــد (يا د آپــِــځېلي) opposite کښــِــلګــَــر بــَــرقي چاړج (برېښي بار يا اَنګارليځ پېټی يا کــَــهربائي شــُــحنة يا شارژ) لــَــرِندويې هــَــستې (خــَــستــَــکې يا نــِــناکېلون يا نوکټــِــکلۍ) nucleus څخه خپل ځان خوشې (يا اِېله) يا آزاد کــَــوِلــَــی شي .