د "د ميوند جگړه" د بڼو تر مېنځ توپير

۵۳ بايټونه ورگډ شول ،  ۹ کاله مخکې
د سمون لنډيز پرته
 
 
== د مېوند دجگړې ډگر ==
 
بریتانوي پوځونه د بنگال د پوځ ، د بمبیي او مدراس د څارونکو سترو لښکرونو د څو پالیالو لېواگانو په مرستې چې پاڅون یې نه ؤ کړﺉ پرپوځي پاڅون لاس بري شول. خو په بنسټیز ډول بریتانویانو خپله مخه د نیپال د راجپوتانو د توکم گورخاص، سیکهانو، د پنجاب او بلوچستان مسلمانانو او د شمال لویدیځ سرحد (پښتونخوا- ژباړونکی) د پټهانانو لور ته واړوله او د هغوی په مرسته یې ډهلی له سره ونیو او د پوځي پاڅون اور یې مړ کړ.
 
 
== د شاهي د توپخانې د آس سپارو غنډ ==
 
دافغانستان د ځمکنیو حالاتوپه پام کې نیولو سره د پوځي جامو دغه قانون- لېک مناسب نه وه، په ټولو لېواگانو کې د افسرانو جامې یوازې د پوځي چوپړ د دورې د جامو په ډول جوړې شوې وې.
 
 
== دبمبيي پلې لېوا ==
 
=== بریتانوي لېواگانې: ===
اې بي بطریه، د شاهي توپخانې اس سپاره، چې نن ورځ د مېوند بطریه بلل کیږي، ۲۹ کومانډویي کنډک ، شاهي توپخانه
د درېمې ملکې خپله (د بمبيي سپور پوځ)
 
 
== دبمبیي سپکه توپخانه ==
 
د ۱۸۸۰ کال د جولای په څلورمې نیټې د توپخانې دوه لېواگانې ، دبمبیي درېېمه سپکه توپخانه او د سندهه د آس سپرو درېېمه لېوا له کندهاره ووتلې چې ورپسې په سبا یې پلي او د توپخانې ځواکونه له ښاره ووتل.
 
 
== دبمبيي بمب اچوونکي ==
 
دبریتانوي پوځونو توپونه له درې واوښتل او داسې مورچل یې ونیو چې افغانان د هغوی د توپونو د اور تر لمبو لاندې راغلل.
د پرانیستې دښتې پر لور د افغانانو پرمختگ ، د بریتانوي / هندي ځواکونو کینه برخه تشه پریښودله، دغې ویرې باروز اړ کړ چې د جیکبز د توپک لرونکي ځواک دوه کمپنۍ تشې خوا ته ور ولیږي او له کینې خوا څخه د بارتړلو د گارد/لوژیستیک د توپک لرونکو په منځ کې د دوه سپکو توپونو په مرستې یې ملا ور وتړي.
 
د بریتانوي بولندویانو پام دغې خبرې ته نه ؤ چې د ځواکونو بلې تشې خوا ته یوه بله دره تېره شوې ده چې ښۍ خواته له لویې درې سره یوځای کیږي. د جگړې په وخت کې افغانانو دغه دره وکاروله چې د بریتانوي/ هندي پوځونو تشې ښۍ خواته ور ننوځي ترڅو د شپږشپیتم ځواک د سرتیرو مخه ځان ته ورواوړي، تر هغه مخکې ددغه ځواک مخ د خپل گاونډي ځواک د جیکبز د توپ لرونکو او د لومړۍ بمبیې د بمب غورځوونکو د ښې برخې زاویې ته ؤ.
 
 
 
د همدغې ورځې په وختي ماسپښین کې د سپکو لنډ‌ خولو ټوپونو مردکي پای ته ورسیدل او ځواکونه له مورچلونو را ووتل ، دا داسې یو خوځښت ؤ چې د جیکبز د توپچي ځواک کیڼه خوایې چې لا مخکې د افغان توپخانې او د سیمې د تودوخې له امله تاواني شوې وه ، له گډ وډۍ سره مخامخ کړه.
 
 
کله چې د افغان ځواکونو اور زور اخلي د شاهي توپخانې د سپرو ځواکونو توپچیان هغه وخت خپل بې آسه ملگري راپورته کوي چې غواړي په شا تیښته وکړي
 
د آر ایچ اې توپونو د جگړې د کرښې په زړه کې مورچل ونیو اوپه بېړه یې افغان ځواکونو ته د سلامي کېدلو وروستنی ډز وکړ، افغانان دڅو جریبو په واټن کې کیڼ خواته د بریتانیې د لار ورکی توپخانې د په شا کېدونکو توپچي ځواک لوري ته را نږدې کېدل. هغوی په سترگو لېدل چې د جیکبز د توپخانې د ځواک پاتې شوې توپونه د شپږ شپیتم پلي ځواک په کیڼ اړخ کې ویلي شوي ول او دکرښې ښۍ خوا یې په توره تیاره کې پرې ایښې وه.
 
 
 
په مېوند کې د افغانانو پرضد د شپږ شپیتمې لېوا وروستنۍ لاس او گریوان کېدنه: یولس تنه (۲ تنو افسرانو او نهو تنو سرتیرو ) د خیگ له کلي څخه دباندې خپل خوږ ژوند له لاسه ورکړ. د سپي نوم چې بوبي دﺉ د هغوی ترپښو لېدل کیږي.
 
پلي ځواکونه په دوه وو جلا ډلو کې ترشا شول ،دکیڼ خوا ځواکونو د مونداباد خوا ته په شا شول چې د شپږسپیتمې پلې لېوا ، د مورچل اوسمڅو کېندلو کنډک او ماین پیژندونکي ول او دبمب غورځوونکو ځواک د خیگ د کلي خوا ته په شا شول. لویې درې ته د په شا کېدلو په وخت کې د بمب غورځوونکو گڼ شمیر سرتیري ووژل شول . شپږشپیتمه پلې لېوا د دوه هندي لېواگانو د ملا د تیر له ماتیدلو وروسته دړې وړې شوه او په څو ډلو وویشل شوه او د په شا تگ په حال کې په جگړه کولو شا ته کېدله.
 
 
دشپږشپیتمې لېوا او د بمب غورځوونکې لېوا شا گڼ شمیر افغانانو نېولې وه ، له درې څخه په تېرېدلو د خیگ کلي ته واوښتل او ټول ټال سلو تنو پاتې شویو بولندیو افسرانو د خيگ دکلي په یوې څنډې کې په یو بڼ کې خپل وروستنی تم ځای ونیو او جگړې ته ودرېدل. له هغوی څخه لاره او گودر ورک ؤ ، له دغې ډلې څخه ژوندي پاتي شوي دخيگ د کلي له لارې یو بل دیوال لرونکي بڼ ته واوښتل او دلته یې د دوېم ځل لپاره خپل وروستنی مورچل ونیو. دغه وروستنی مورچل او جگړې ته درېدل له کلي څخه د باندې له شپږشپیتمې پلې لېوا څخه یولس تنو ژوندي پاتي شویو وکړ، دوه تنو بولندیانو او نهو تنو سرتیرو.
 
 
 
د فوربوري په بڼ کې د یادښت ترټولو لوی د زمري څلی. ترڅلي لاندې لېکنې د میوند د جگړې یادونه او د شپږشپیتمې پلې لېوا د له لاسه ورکولو یادونه تازه کوي
د غنډ پاتې ژوندي سرتیري تر کندهاره په خاپوړو په تیښته کې ول او مخې ته یې ناببره د افغان سپارو د ژغورنې یو کوشنۍ ډله ورغله او ژوندي کسان یې را وایستل.
 
== تلفات ==
تلفات: د بریتانوي او هندي ځواک ۲۱ افسران او ۹۴۸ تنه سرتیري ووژل شول. ۸ افسران او ۱۶۹ تنه سرتیري ټپیان شول. بمب غورځوونکي ځواک ۶۴ په سلو کې خپل ځواک او ۶۶ پلې لېوا ۶۲ په سلو کې د ۱۲ تنو بولندویانو په گډون خپل ځواک له لاسه ورکړ. د سپاره ځواک تلفات ډیرلږ ول.
د افغان د ځواکونودتلفاتو په اړه یوه د ډاډ وړ اټکل تر ۳۰۰۰ پورې ښیي چې د جگړې د طبیعت د له ځانه تیرېدنې د غبرگون څرگندویه ده.
 
 
د مېوند په جگړې کې د شاهي د اس سپرو د توپخانې بطریه چې د افغانانو له پرمختگ او ویرې څخه د تیښتې او شا ته کېدلو په حال کې ده
 
== د لېوا مرگ ژوبله: ==
ايي/ بي بطریه، د شاهي توپخانې آس سپاره، ۱۴ وژل شوي، ۱۳ ټپیان
د دریمې ملکې خپل ځواک (دبمبیي د اس سپرو ځواک) ۲۷ وژل شوي ،۱۸ ټپیان
د بمبیي دیرشم این آی (د جیکبز ټوپک لرونکي) ۲۴۱ وژل شوي ،۳۲ ټپیان
د بمبيي د انجنیرۍ او ماین لټوونکو له دوېمې کمپنۍ څخه ۱۶ وژل شوي او ۶ ټپیان
 
 
 
دعلیا حضرتې دریمې ملکې له شپږشپیتم پلي ځواک څخه پخوانې سرتیری نایتنگیل (بلبل) په ۱۳۳۰ کال کې خپلو کوشنیانو ته د افغان د جگړې مډال ورښیي
تر هغه وروسته:
په دغې خونړۍ جگړې کې د افغاني پوځ بریا دایوب خان د هغې موخې مخه ونیوله چې د غزني په لور یې درومل او د غزني پرځای یې کندهار ته مخه کړه. د مېوند په جگړې کې بریتانوي او هندي فرقې له ټولې رسېدلې مرگ ژوبلې سره سره لا دا بشپړه وړتیا درلود له چې له کابل څخه د رابرتز او د هغه د ځواکونو تررسېدلو پورې مقاومت وکړي.
 
 
د شاهي توپخانې د اس سپرو ځواک په لندن کې د پوځي روزنې په مهال کې
 
- په شپږشپیتمې پلې لېوا کې د "بوبي' په نامه یو سپی ؤ اوڅښتن یې بریدگي کیلي ؤ. بوبي د جگړې تر وروستنۍ شیبې پورې ژوندی پاتې شو او د بیرته په شا تللو وخت کې که څه هم ټپي شوی ؤ له نورو سره په شا شو او ځان یې کندهار ته ورساوه. کله چې لېوا بیرته انگلستان را ستنه کېدله علیا حضرتې ملکې ویکتوریا سپي ته انگلستان ته د ستنېدلو اجازه ورکړه او هغه ته یې د اوزبورن په کورگي کې د افغان د جگړې په کمپاین کې د نورو ژوندیو پاتې شویو سرتیرو ترڅنگ مډال ورکړ.
 
 
د اوزبورن په کورگي کې ملکه ویکتوریا د مېوند له جگړې څخه ژوندي پاتې شوي بوبي سپي او دشپږشپیتمې پلې لېوا غړیو ته د افغان د جگړې مډال ورسپاري
 
- د ايي بطریې ، بي بريگیډ، د شاهي د توپخانې آس سپارو ته د ویکتوریا ۲ صلیبونه او ۸ ځانگړي د ویاړنې مډالونه ، د جگړې په وخت کې د ویاړلو کارونو او د په شا تللو د ویاړنې مډالونه ورکړل شول. له بطریې څخه په رسمي ډول د هغوی د ویاړونو په اړه د پوځي پریډ پر مهال د نایب السلطنه له پلوه مننه وشوله.
 
.
- هندي سرتیرو چې د هیوادپه شمال (بریتانوي هند) کې د افغان په دوېمه جگړه کې په میړانه جگړه وکړه دبنگال له پوځ څخه ول. د بمبیي د ځواک لپاره د میوند جگړه لومړنۍ لویه نښته وه. د جگړې د بایللو په تورو وریځوکې د دریو لېواگانو نږدې بشپړې له منځه تلنې د بمبيي پرځواک یې د پیاوړو گوت نیونو لپاره لاره پرانیستله.
 
 
- د بریتانیې د سرتیرو کړنې له یوه تر بله توپیر درلود. شپږشپیتمه پلې لېوا، د جگړې د ملا ستنه وبلل شوله. لېوا په ځان تېرېدنې هڅه وکړه چې د افغانانو مخه ونیسي. د لېوا د بیرغ په ساتلو کې څو تنه سرتیري او بولندویان ووژل شول. افغانان هم دهغو جنگیالېومېړانې ته چې په خیگ کې جنگېدل هیښ پیښ ول په ځانگړي ډول هغو یولسو تنو ته چې څو تنه افغان برید کوونکي یې وویشتل او کله چې وسله او مردکي یې خلاص شول نو نیزه په لاس تر هغه وجنگېدل ترڅو چې مړه شول. د بیرته په شا تگ په وخت کې یو شمیر بریتانوي سرتیري د تندې او د افسرانو د مالونو د بارونو د بارولو په وخت کې د ستړیا له کبله د تللو وسه یې نه درلودله او بله لاره نه وه مگر دا چې هماغلته پريښودل شي او د هغو افغانانو په لاس چې په شا شویو سرتیرو پسې گرځېدل سرونه یې ور پریک کړي . بریدگي مولنیي ته د علیا حضرتې ملکې ویکتوریا صلیب ورکړ شو هغه په بې پروایۍ د بریالي شویوافغان قومي ځواکونو له منگولو څخه توپ او ټپي شوي توپچیان و ژغورل. توپچي کولین د شا تگ په وخت کې د خپلو کړنو له امله د ملکې صلیب ترلاسه کړ.
 
 
 
د شاهي توپخانې د آس سپروله لېوا څخه بریدگي مولیني د یرغل په حال افغانانو له منگولو څخه دټپي شویو توپچیانو د ژغورنې له کبله د ملکې صلیب تر لاسه کړ.
( په ۱۹۷۰ کال کې افغان سترجنرال سلیمان) وخندل او زیاته یې کړه: هرگوره، په افغانستان کې د وسله والو شپنو ویرې ته دادﺉ اوس په بهر کې په درنده سترگه کتل کیږي او ان دا چې بریتانیا به بیا پرموږ یرغل ته زړه ونه تړي!
 
== شعر ==
هغه ورځ
 
شاعر: رودیارد کیپلینگ
 
کیپلینگ دا شعر د میوند په جگړې کې د ۶۶ ځواک په ویاړ او یاد لیکلی دﺉ
 
[گرانو لوستونکو! زه شاعرنه یم او له بده مرغه نشم کولای چې دغه شعر په شعري ژبه راونغاړم ، ما یوازې د ژباړې کار کړی دﺉ او که شاعران لېواله وي کولای شي هغه ته شعري بڼه ورکړي- ژباړونکی]
 
<poem>هېلې شولې ډوبې ، وسې مولاهو شوۍ
دتیښتې په هرگام کې موگومان کاوه ټپ اخلو
لارې شولې ورکې سترگو لارې لټولې
کاشکې مړوای چې دا مې په سترگو نه وای لیدلي
 
د سزا له لېدلو مو نور زړونه تور ول او هغوی پرموږ ښه پوهیدل
دډلگي بولندوی را پورته شو او په توره یې ووهلو
او چا چیغه کړه ، ویې ویل پام کوي! ځان وژغورﺉ! هرڅوک چې کولای شي ځان دې وژغوري
موږ د تېښتې په نیمې لارې کې تر څـَـــپـَــریو لاندې پټ شولو
د کلیو گردچاپیره د کورلیانو (خرگوش) په شان پراته وو
 
 
اوجگړن خپل جوړوونکي څښتن (خدای) ته سپکې وویلې ، ځکه چې هغه یې د همدغې ورځې د لیدلو لپاره ژوندی ساتلای ؤ
مخکې له دې چې پیل یې کړو ، موږ خولا له پخوا خوسا شوي وو- موږد سمېدلو او دسپلین څپړه نه وه لېدلې
د بولندې هغه امرونه به مو منل چې زموږ خوښېدل
 
 
هو! هر کوشنی نغاره چې حق لري چې سم او ناسم و نه مني
موږ هر یوه ته یې د انگلستان پر میرڅي باندې د سوبې مډالونه راکړل
هېله لرم زما سندره دې خوښه شي ، ځکه چې رښتیا ده!
 
 
اوس ترانه نه شته چې سندربولي یې ووایي
کاشکې له خپلې ماتې مخکې مړ وای
کاشکې مړوای چې دا مې په سترگو نه وای لیدلي
</poem>