د "شاتو مچی" د بڼو تر مېنځ توپير

۲۳۵ ټکی لري شوه ،  ۵ کاله مخکې
و
و (Typo fixing using AWB)
|-
|}
'''دشاتو مچۍ''' ([[لاتين ژبه|په لاتين]]: ''Apis mellifera'') يوه [[خوځندکې|خوځندکه]] ده چې دري جوړې پښې لري . ډير سپيشيزونه لري، د اقتصاد له پلوه د اهميت اوارزښت وړ ګڼلگڼل كيږي.
كورنى جوړښت ئې نر،ملكه او كاريګرانكاريگران تشكيلوي او هر يو ئې جلا دنده سرته رسوي. د نر مچۍ وظيفه د ملكه القاح كيدل دي او د ملكه دنده ئې له نر سره يو ځاى كيدل او د هګيوهگيو اچول دي.كاريګرانكاريگران نكتار(شيره) او ګردهگرده راټولوي چې د غه عمليه د زراعت او كرنې په توليد كې د اهميت وړده.
د مچيو شات د غذايي ارزښت له پلوه ښه غذا ګڼلگڼل كيږي چې ګلوكوز،فركتوزاوگلوكوز،فركتوزاو سكروز او يوه اندازه اوبه لري اوله هرحيثه غني دي. د انسانانو لپاره خاصتاً د ماشومانو د ودې لپاره يي سپارښتنه كيږي.
مچۍ نه يواځې شات توليدوي ، بلكه موم او پروپولس هم توليدوي او نور اضافي مواد چې كولاي شي ماركيټ ته عرضه شي، موم،كريم،صابون او نورو محصولات چې د روزمره معشيت او د اقتصاد د پياوړتيا لپاره ښه وسيله او بهترين مصروفيت ګڼلگڼل كيږي په توليد كې د استفادي وړ دي.
د ګردهگرده افشانۍ په هكله ويلاي شو چې د زراعتي محصولاتو زياتوالي او د ميوو د ښه كيفيت لوړ حاصل او دشكل او جوړښت او د ماركيت د ارزښت او پايښت له پلوه د اهميت وړ كار بلل كيږي.
د شاتو مچې يې د القاح لپاره ښه وسيله ده ، نو له دې حشرې سره په نرمۍ سره كړنه پكارده ځكه چې له يوې خوا د عايد منبع او له بلي خوا په عمومي توگه محيط سازګارويسازگاروي.
د مچيو د روزنې لپاره بايد له ماهرانو سره ليدنه او كتنه وشي او فني مشوري واخستل شي.د مچيو د بيماريو او روزنې لارې چارې بايد په پوره مهارت زده كړل شي. لومړي ځل بايد په لږ پيمانه كار شروع شي او وروسته وسعت وركړل شي . ځرنګهځرنگه چې د افغانستان كرنيز سكتور، لكه د نورو سكتورونو په شان د اوږدې مودې تپل شوې جګړېجگړې له امله ډير تاوانې شوي اود هغه بيا رغونه حتمي ګڼلگڼل كيږي خو پخوا تر دې چې كرنيزې چاري بيا راژوندۍ شي. بايد داسي پلان جوړ شي چې د كرنيزو چارو ځينو برخو ته پكې د لومړيتوب حق وركول شي،
د شاتو مچۍ او چرګانچرگان د كرنيزو چاروهغه برخې دي چې بايد د [[افغانستان]] په بيا ودانولو او رغولو كې ورته د لومړيتوب حق وركړل شي ځكه چې :
# مچۍ په لنډ وخت كې په توليد او عايد پيل كوي
# لږسرمائې ته اړتيالري.
# ځمكه لرونكي او زمكه نه لرونكي دواړه كولي شي د شاتو مچې ورزي.
# د بل كسب ترځنګترځنگ كيدلي شي د شاتو مچۍ هم وروزل شي.
# هرځوك(ځوان،زوړ او ښځې) كولاي شي د شاتو مچۍ وروزي.
ځوك چې غواړي د شاتو مچۍ وروزي بايد پخوا تر روزلو ديو بل مچۍ روزنكي شخص نه چې د دروزلو عملي تجربې ولري د مچيو د روزلو په اړه معلومات تر لاسه كړي. دخلكو د پوهاوي لپاره د شاتو د مچيو د روزلو په هكله علمي او فني ليكونه ته اړتياده د همدې اړتيا پر اساس دا اثر وليكل شو چې زمونږ ګرانگران هيوادوال وكولي شي د شاتو د مچيو د روزلو لپاره يو لارښود تر لاسه كړي اوله دې لارښوده د شاتومچيو په روزلو كې ګټهگټه واخلي.
==د شاتو د مچيو د روزلو اساسات==
هغه ځوك چې د شاتو مچيو ساتل او روزل غواړي نو تر هرځه د مخه بايد اساسات زده كړي، دا اساسات لاندې بيانيږي:
كه ځوك غواړي د شاتو مچۍ وروزي نو له فني مشورو دې پيروي وكړي.
له دې رشتې سره له سروكارپيداكولو سره سم بايد د مسلك په هكله پوره اشنائي پيداكړي.
د مچيو د روزلو لپاره د محيط، اراضي او دهغو بوټو مطالعه ضروري ده چې دشاتو مچۍ يې ګلانگلان خوښوي او شات ورځخه توليدوي.
 
ددې مفيدې او ګټورېگټورې حشر د روزنې په باب بايد مچۍ روزنكي فني لارې چارې زده او هغه وپيژني.
دشاتو مچيو روزونكي ته لازم دي چې د شاتو مچيو د روزلود ماهرانو له علمي تجربو ځخه په استفاده دشاتومچيو د روزنې پورې اساسات زده كړي او هميشه له فني ماهرانو او اشخاصو سره ارتباط ولري.
د هغه چا لپاره چې په لومړي ځل غواړي د شاتو مچۍ وروزي كولاي شي د شاتو د مچيو له يوې ځخه تر دوو پورې كالوني يا كورنۍ وروزي.
 
دشاتو د مچيو د نوعيت په هكله دې پوره معلومات حاصل كړي.له هر ډول مرض او افت ځخه پاكو مچيو روزنه دې وشي او له مچۍ روزونكى دې خپل ځان مطمئن كړي چې دا مچۍ له مرض او افت ځخه پاكې دي.
دشاتو مچيو دكورنۍ ضعيف والى او قوي والى دې په نظر كې ونيول شي او دا په يوه كندو كې د ملكې، پوره شمير كارګرانوكارگرانو(دښځيو مچيو) او نرو مچيو موجوديت او ساليمتوب پورې اړه لري.
دملكې د عمر په باب چې ځوانه ده ،زړه ده ؟ ايا د نر سره جوړه شويده كه ځنگه؟په دې باب بايد پوره معلومات ولري.
په كندو كې د ذخيره شويو شاتو او دهغه دمقدار په باب پوره خبرتياوې او پوهه بايد موجوده وي.
په كوم ځاى كې چې د شاتو د مچيو روزنه تر سره كيږي نو بايد د شاتو د مچيو د استفادې وړ بوټواو ونو شميرهلته زيات وي.
منطقه بايد باد ونه لري ځكه چې د شاتو مچۍ به بادكې له الوتلوځخه ډډه كوي.
دځاى په انتخاب كې د ګلانوگلانو موجوديت او د ګلانوگلانو اندازه ضروري شرط دي چې د كال په اوږدو كې ورځخه دشاتو مچۍ استفاده وكړي.
كله چې د شاتو مچۍ له يو ځاى ځخه بل ځاى ته وړل كيږي نو د صندقونو سوري دې بند شي او دشپې په تپه تياره كې دې چې د خلكو غال مغال نه وي صندقونه وتړل شي او بيا دې يوړل شي.
كه چيرې د غذا كموالى محسوسيږي نو مصنوعي غذا دې برابره كړل شي.
مچۍ بايد له هر مرض او افت نه خوندي واوسي.
په كوم ځاى كې چې فابريكې موجودې وي هوا ككړه وي او بدبوي موجوده وي هلته دې د مچيو روزنه تر سره نه شي.
د مچيو د روزلو لپاره دې د غرونو لمنې ، ځنګلونهځنگلونه او نورښايسته ځاىونه انتخاب شي.
د شاتو د مچيو د روزلو لپاره مناسب ځاى هغه دې ميوه لرونكو او غير ميوه لرونكو ونو باغونه او ډير ګلانگلان موجود وي. په كوم ځاى كې چې باغونه وي دروزنې ځاى دې هلته انتخاب شي.
 
== دشاتو د مچيو لپاره د ځاى غوره كولو شرايط==
دشاتو د مچيو د روزنې لپاره د ځاى په انتخاب كې بايد روزنكى لاندې ټكي په پام كې ونيسي.
په كوم ځاى كې چې مچۍ روزل كيږي د هغه ځاى په باب پوره معلومات لازم دي او دشات وركونكو بوټو پيژندل، دشاتو دمچيو د روزنكي لپاره اساسي وظيفه ګڼلگڼل كيږي. دځاى خوښول د ونواو بوټو د ګلانوپهگلانوپه موجوديت پورې تړلى دى.
دصندقونو په ترتيب سره ايښودل او انسجام يې د قطارونوجوړول ، دصندقونو دشمارې پر اساس سرته رسيدلاي شي. په هغه ځاىونو كې چې سركونه او كورونه وي او ډير بيربار وي هلته د صندقونو كېښودل پكار نه دي دشاتو د مچيو صندوق بايد په پايه يا بل شي باندې له ځمكې لوړ كېښودل شي.
دشاتو د مچيو د ژوند كولو ځاى بايد له شاتو وركوونكو بوټوتر يو يا دوه ۲-۱ كيلومترولرې نه وي. د اوبو منابع بايد د شاتو د مچيو له كورنيوځخه ډيره فاصله ونه لري او بايد هغو ته نږدې وي. دشاتو د مچيود كالونې ليدنه بايد په يوه ټاكلي وخت كې وشي. دشاتود توليد مقدار د صندقونو په تناسب پورې اړه لري. دشاتو توليد او لاس ته راوړنه دشات وركوونكو بوټو پر موجوديت ، نوعې او شمير پورې اړه لري.
دليدنې ،كتنې او يا دشاتو د راټولولوپه وخت كې دودپمپ وركول ضروري دي او دا ددې لپاره چې مچۍ له كندو ووزي اوسړى ونه چيچي.
دود وركول بايد د دود پمپ په ذريعه وشي. دضايع كيدو مخنيوى پكار دي ، د شاتو راټولواو دموادو استعمال بايد به ښه طريقه وشي او مواظبت يې ضروري دي. دكندو د ليدنې ، كتنې او تفتيش كولو په وخت كې بايد د جالۍ له خولۍ ځخه استفاده وشي چې د شاتو د مچيو له چيچلواو نېش وهلو ځخه سړى په امان كې پاتې شي.
دشاتود مچيو سره په ډيره نرمۍ ګوزارهگوزاره كول پكاره ده او له تندې ګوزارېگوزارې ځخه بايد ډه ډه وشي. دصندوق يا كندو د خلاصولو په وخت كې له مچيو سره بايد په نرمۍ رفتار وشي او مچۍ په غصه نه شي او د نېش وهلو شرايط ورته برابر نه شي.
له كندو ځخه د قاب يا چوكاټ پورته كول بايد په ډيره اسانۍ سرته ورسيږي او د خپل ځان په طرف يې ډير ورو او كرار كش كړۍ چې د مچيو د غصې او قهر سبب نه شي.
عطريات بايد استعمال نه شي ځكه د شاتو مچۍ د عطرو بوى نه خوښوي او پرانسان د مچيو د هجوم او حملې سبب ګرځيگرځي.
موظف كسان دې له سپين لباس ځخه استفاده وكړي ځكه د شاتو مچۍ له نورو رنګونوځخهرنگونوځخه ناراحته كيږي او په غصه كيږي.
كله چې سوځيدونكى لمر يار باران وي نو د شاتو د مچيو له كندو سره غرض كول پكارنه دي ځكه چې مچۍ په دغه وختونو كې ډيرې ناراحته وي.
دشاتو د مچيو دعبور او مرور د لارې خيال ساتل پكار دي او دپوره نظم او نسق رعايت دې وشي چې په دې توګهتوگه د مچيو له نېش وهلوځخه مخنيوى وشي.
==په كندو كې د شاتو د مچيو كتنه==
دمچيو د كندو دكتلو په وخت كې بايد دا لاندې ټكو ته كلكه پاملرنه وشي:
دشاتو د مچيو د روزنكي له خوا بايد د مچيو كندو وكتل شي او د ملكې له ژوند او كار دې دشاتو د مچيو رونكى خپل ځان مطمئن كړي.
د شاتو د مچيو روزنكى بايد د مچيو د كتنې ياداشت او ريكارډ واخلي او هم دې د ملكې حقيقي عمرياداشت او ريكارډ كړي.
كه چيرې په كندو يا ځاله كې ملكه مړه شي فوري دې د هغه بكس يا صندوق شماره ياداشت شي او د نوې ملكې چې له نر مچى سره يوځاى شوې وي . صندوق ته برابره او معرفي شي چې له هغې پرته د شاتو د مچيو كندو نيمګړىنيمگړى دي.
دشاتو د مچيو په يوه كندو كې ملكه بايد له دري كلونوځخه د زياتې مودې لپاره ونه ساتل شي او بايد حتماً هغه تبديله شي كه مصنوعي خوړو يا غذا ته چيرې ضرورت او اړتيا وي نو ورته دې برابركړل شي.
==مچيو ته د ملكې د ورپيژندولو طريقه==
دقوي كورنۍ په نسبت هغې كورنۍ چې ضعيفي وي ملكه په اسانۍ او ژر مني.ځوانې مچۍ ډير ژر او په اسانۍ سره ملكه مني خو زړې مچۍ هغه ژر نه مني، كه چيرې وغواړۍ چې ملكه تبديله كړۍ نو پخوانۍ ملكه بايد مړه شي. له ځلورويشتو ساعتوځخه وروسته دې نوې ملكه تبديله شي ، نوې معرفي شوې ملكه بايد د تخمګذارۍتخمگذارۍ په حالت كې وي. ځوانه باكره ملكه ممكنه ده چې په پسرلي كې معرفي شي. د ملكې د معرفي ښه وخت په مني كې د ميزان مياشت ده.
==اصطلاحات==
كندو: په حقيقت كې د مچۍ دځالې په نوم ياديږي.
كالوني: هغې ډلې ته وايې چې د شاتو دمچۍ په اجتماعي ډول ژوند كوي. دري واړه ملكه،كارګرانملكه،كارگران او نران مچۍ ولري.
بروډ يا بچى: د ژوند هغې مرحلې دي ، لكه تخم، لاروا،پيوپا چې د ځالې په منځ كې ئې تيروي او دبروډ په نامه ياديږي.
فونديشن: هغه چوكات ته ويل كيږي چې پكې د ننه د موم برجسته طبقه ځاى پرځاى كيدى شي.
كومبه: يو شپږ ضلعي ساختمان دي چې د مچيو پواسطه جوړيږي او په هغه كې شات ذخيره كيږي او ملكه پكې تخمګذاريتخمگذاري كوي.
==مواد او سامان آلات==
دملكې تخت : ملكه په اسانۍ كولاي شي له هغه ځخه تيره شي، خو د نر مچۍ دشاتو له خوړولوځخه جلوګيريجلوگيري كيږي.
رولر: يوه اله ده چې د موم چاپ شوې لوحه د چوكات په سيم پورې محكمه ساتي.
دملكې قفس، روي بند،دستكشې، جالي دار دسمال.
د موم كولو صندوق، موم تراش ، چاقو ګان،گان، صافي او برسونه.
موم تراش ، خوراك داني، دشاتو شانه، دشاتو ايستلو ماشين.
هغه بوټي چې د شاتو مچۍ ورځخه استفاده كوي
دشاتومچۍ فطرتاً د خپل شوق او ذوق مطابق او د خپل مزاج مطابق خپله غذا له مختلفو رنګارنګرنگارنگ ګلانو،گلانو، ميوه دارو او بې ميوو بوټوځخه تر لاسه كوي ، لكه شينشوبى او د وحشي بوټو له ګلانوگلانو ځخه حاصلوي او د شاتو مواد او موم ټولوي او د دوراني مرحلوله تيرولو وروسته په شاتو او موم بدليږي. همدارنګههمدارنگه د خپلې غذا د راټولولو لپاره له ښودل شوې لارې الوتنه كوي او بيرته خپلې ځالې ته راځي .
د شاتو د مچيو غذا د اهلي او وحشي بوټو د تناسلي آلاتو او د ميوه لرونكو او بې ميو بوټو او دبعضې ونو د پاڼو له ترشحاتو ځخه په لاس راتلاي شي.
دشاتو مچۍ د ځينوبوټوله ګلانوگلانو ، لكه ګلگل خار، د كچالو گل ، كونځله،دشړشم ګل،گل، د كوكنارګل،دكوكنارگل،د بادرنګبادرنگ ګل،گل، دولې ګل،دلوكاټگل،دلوكاټ ګل،گل، د نرګسنرگس ګلگل او د نسترين ګلگل ځخه زياته ګټهگټه اخلي.انتري ګلگل ،شين شوبى ګلگل ،ځمكني توت، دباقلي خاندان ګل،گل، دليمو ګل،گل، بهي، زعفرانو ګل،گل، انځر ګل،گل، نارنج ګلگل ، پيچك ګل،شبوگل،شبو ګل،گل، پتوني ګل،گل، زيتون ګل،گل، شتر خار، شوتلې ګل،گل، لوبيا ، اكاسي، شفتالو، بادام ګل،گل، د زردالو ګل،دگل،د تورومرچكو ګلگل ، دځيړۍ ګل،گل، خاتمي ګل،گل، ارغوان ګل،گل، د شينګلشينگل ګل،گل، د انارګل،انارگل، لاله ګل،گل، دپلوسي ګل،گل، دپيازګلدپيازگل او د ستروس د كورنۍ له ګلانوگلانو ځخه په پراخه پيمانه استفاده كوي.
 
==شات==
 
==بيولوژي==
===په كالوني كې د شاتو د مچيو ګډگډ ژوند===
===ملكه===
دا چي د شاتو مچي ډيري ځنګړنيځنگړني لري موږ بايد د هغه ستانه په شه ډول سره وکړو مچيو ته الله [ج] يو داسي نيظام ورکړي دي لکه د انسان په شان دا چي يو ډير اعجيبه نيظام لري نو مليکه دا وظيفه لري چي دي کوم امر وکړي هغه بايد سرته وسريږي که کوم يي نافرماني وکړه هغه بيا وژني
 
===كارګرانكارگران (ښځې مچۍ)===
 
 
===كارګران (ښځې مچۍ)===
===ډورن يا نران مچۍ===
 
==دملكې القاح==
==د شاتو مچۍ ځاله==
==دنويو كاګرانوكاگرانو منځ ته راتگ==
==نباتي ګردهگرده==
==د شاتو د مچيو نځا==
==ګارډمچۍگارډمچۍ==
==د مچيو د نوې كالونې منځ ته راتگ==
==د شاتو مچيو ترمنځ ارتباط ټينګولټينگول==
==دشاتو مچيو سپيشيزونه==
==دشاتو د مچيو محلي ډولونه==
==ګلانگلان او د شاتو مچۍ==
==ګردهگرده افشاني==
 
دګردهدگرده افشانۍ لنډه تاريخچه
 
دنباتاتو په توليد اوتکثير کې دګردهدگرده افشانۍ اهميت لومړى ځــــــــــــل په ١٧٦٠ م کې دجــوزيف کوايل ريتر(.Joseph koelreter) له
خواوښودل شو وهغه مصنوعي
دوه رګهرگه بوټي ديوه سپيشزدښځينه الي دپاسه دبل سپيشز دنارينه الې ګردېگردې اچولو په وا سطه توليد کړل تردې وخت درې لسيزي وروسته کريسچن سپررينګالسپررينگال (.Christian springal) په درست ډول په نباتاتو کې دګردهدگرده افشانۍ.راز کشف کړ اوهغه په خپله ګردهگرده القاح کېدونکي سپيشزونه (...Self pollinating species) او په پردۍ ګردهگرده القاح کېدونکي سپيشزونه (.cross pollinated species)يو تربله وپيژندل اودحشرواوباد رول يې دنار ينه الو څخه ښځنه الو ته دګردېدگردې په انتقال کې څرګندڅرگند کړ په دې توګهتوگه نوموړى نبات پوهانو ديوې داسې ساحې پېژندنې بنسټ ايښودونکي دي چې هغه نن ورځ دکرده افشانۍايــــــــــــــــکالوژي (.pollination Ecology..) په نـــــــــــــــــــامه يـــــــاديږي
 
ګردهگرده افشاني ياګردهياگرده اچونه
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ګرده افشاني ياګرده اچونه
ګردهگرده افشاني ديوګلديوگل دمذکرالى(Anther.)څخه يادنارينــــــــــه ګردېگردې ليږديدل دهمدې يابل ګلگل تانيث الې (Stigma)ته ګردهگرده افشاني ويل کېږي کله چې نارينه ګردهگرده (Stigma)دپاسه واقع شي هلته ټوکـــــــــــــيږي يعنې القــــــاع صورت نيسي نوى القاع شوى تخم په تخمي ساختـــــمان
کــــــې دننه په تخم او مـــــــــيوه بدليږي دورستيوانکشافى اووده ايـــــــزو پړاونوپه بشـپړيـدوســره داستفــــــــادى وړګرځيوړگرځي
په عمومي ډول دونو په ګلانوگلانو باندې په دوه ډوله ګردهگرده افشاني صــورت نيسي يعنې ګردهگرده اچونه په دوه ډوله معمول ده
 
 
 
شکل ۱
 
١-په.خپلې.ګردېگردې.سره.ګردهگرده.اچونه(..Self-pollination.) داهغه حالت دى چې ديو ګلگل نارينه الې څخه ګردهگرده دهمدې ګلگل په ښځينه الې لويږي يا دهمدې بوټي دنوروګلانودنوروگلانو په ښځينــــــــــــه الووشيندل شي اويــاهم دعينې ورايټۍ دنورو ونوپه ګلانوگلانو وشيندل شي نودې ډول ګردهگرده اچونې ته خـــــــــــود‌ي ګردهگرده افشاني(.Self pollination)اودغــــــــــــــه ډول القـــاح کېدونکـــــــــې ته په خپلې ګردېگردې القـــــــــــــاح کېدونکې يا Self Fertilization وايي او دغــــه ډول ګردهگرده افشاني په امروت،انګور،اوداسېامروت،انگور،اوداسې نورو ميــــــوه جاتـــوکـې صـورت نيسي
 
شکل (۲)
 
۲-په پردۍ يا ديوبل بوټي په ګردېگردې ګردهگرده افشاني کېدل
 
دا ډول ګردهگرده اچونه دبلې ورايټۍ دګلانودگلانو څخه دګردېدگردې انتقال ته ويل کيږي چې په يواويا څوخواصوکې يودبل سره فرق ولري دې.ډول.القاع.ته.) Cross fertilization ( وايــــــــــــــــــــي دميوو زيات شمېر ډولونه او انواع که څه هم دمکملو ګلانوگلانو لرونکي وي دځينو ځانګړځانگړ تيا وپه لرلو سره دپردۍ ګردېگردې په وسيله ګردهگرده افشاني کيږي چې (٨٠) فيصده څخه دميوو زيات ډولونه دکراس ګردهگرده افشاني په وسيله القاح کيږي ددې ډول ګردهگرده اقشاني اجرا نسبت هغه ګردهگرده افشانۍ ته چې په خپلې ګردېگردې القاح شي دلوړکيفيت ميوې
 
 
 
١-په.خپلې.ګردې.سره.ګرده.اچونه(..Self-pollination.) داهغه حالت دى چې ديو ګل نارينه الې څخه ګرده دهمدې ګل په ښځينه الې لويږي يا دهمدې بوټي دنوروګلانو په ښځينــــــــــــه الووشيندل شي اويــاهم دعينې ورايټۍ دنورو ونوپه ګلانو وشيندل شي نودې ډول ګرده اچونې ته خـــــــــــود‌ي ګرده افشاني(.Self pollination)اودغــــــــــــــه ډول القـــاح کېدونکـــــــــې ته په خپلې ګردې القـــــــــــــاح کېدونکې يا Self Fertilization وايي او دغــــه ډول ګرده افشاني په امروت،انګور،اوداسې نورو ميــــــوه جاتـــوکـې صـورت نيسي
 
شکل (۲)
 
 
 
 
 
 
 
۲-په پردۍ يا ديوبل بوټي په ګردې ګرده افشاني کېدل
 
دا ډول ګرده اچونه دبلې ورايټۍ دګلانو څخه دګردې انتقال ته ويل کيږي چې په يواويا څوخواصوکې يودبل سره فرق ولري دې.ډول.القاع.ته.) Cross fertilization ( وايــــــــــــــــــــي دميوو زيات شمېر ډولونه او انواع که څه هم دمکملو ګلانو لرونکي وي دځينو ځانګړ تيا وپه لرلو سره دپردۍ ګردې په وسيله ګرده افشاني کيږي چې (٨٠) فيصده څخه دميوو زيات ډولونه دکراس ګرده افشاني په وسيله القاح کيږي ددې ډول ګرده اقشاني اجرا نسبت هغه ګرده افشانۍ ته چې په خپلې ګردې القاح شي دلوړکيفيت ميوې
توليدي .
 
شکل ( ۳ )
 
 
 
٣- ديادونې وړده چې ځينې نباتات پخپــــــــــــــــلې ګردېگردې ترڅنګترڅنگ د ځينو لاملونولـــکه حشـــرات،باد او داســـــــې نورد پردۍ ګردېگردې په وسيله القاح کېدونکي دي چې دا ډول ګردهگرده افشاني ) Mix Pollination)بلل کيږي چې داډول نباتات کيـــــــداى شي د ٥فيصـــده څخه زيـــات دپردويو ګردوگردو پوسيله القاح شي
 
دګردهدگرده افشانۍ ميخانيکتونه:
نبــــــاتات هم دحيواناتو په شان جنسي فعاليتــــــــــــــونه سرته رســوي.ددې فعاليتونو مرکزګلانمرکزگلان دي چې هغوئ دمختلفو برخو څخه لکه ګلمـــــــلوگلمـــــــلو پاڼو Sepals ) Calvx ( ګــــلگــــل پاڼو Petals ) Corolla ( نارينــــــه الــي Stamens ) Androcium ( اوښــــځيــــــنه الــــــــــــو Pistils ) Gynoecium ( څخه جوړې شوې دي او هــــــــــــــــــره برخه يې مختلفې دندې سرته رسوي .دمثال په توګهتوگه ګلملېگلملې پاڼې په ژمــــــــــــي کې دګلدگل داخلي اجزا ( ګلگل پاڼې،نارينه الې او ښځينه الې ) دسړو دضـــرر څخه ساتي ګلگل پاڼې چې ښايسته وي حشري او نور ژوندي شيــــان راجلبوي ترڅو نارينه الو څخه ښځينه الو ته ګردهگرده دالقاح په خاطر انتقـــــــــال کـــــــړي دنارينه الې ګردهگرده توليدوي او ښځينه الې دتخمدان دننه هګــۍهگــۍ جوړوي تر څوهغه په ګردېگردې سره القاح شي او له دې پروسې څخه تخم اومېــــــوه تشکيــل شي ښکاره ده چې دګردېدگردې انتقال دژونديو موجوداتـو ( مختلفو حيواناتو) يا غيـــــــــري ژونديو موجوداتو( باد ،اوبه) په ذريعه سر ته رسيږي . دګلانودگلانو اوګردېاوگردې بې نظيــــــره خاصيتونه چې ديونبــــــــات دګردېدگردې دنتقال ديوه خـــاص انتقالونکي عـــــــامل لپاره وړګرځويوړگرځوي دګردېدگردې انتقال دسينډروم Pollination Syndrome په نوم ياديږي دګلانــــودگلانــــو رنګرنگ بوى خـــــوږ وي ،موم،تېل،بڼه او ګردهگرده ددې سبب کيږي چې ګردهگرده دمـــختلفو انتقالونکو
شکل ( ۴ )
ژونديو اوغيرې ژونديو موجوداتو په واسطه دګلانودگلانو تر منځ انتقال شي اودالقاح پروسه سرته ورسيږي دژونديو اوغيري ژونــــــديو موجوداتو په ډله کې چې په ګلانوگلانو کې ګردهگرده دنارينه الو څخه ښځينـــــــــــــه الو ته وړي .ګونګټـــان،بـــوراګان،مچـــــان،دشاتوگونگټـــان،بـــوراگان،مچـــــان،دشاتو مچــۍ،غومبســې،تاروګان،پتنګانمچــۍ،غومبســې،تاروگان،پتنگان ځنې الوتونکي شوپرکان،بـــاد او اوبـــه شــامل دي دګــــــــردېدگــــــــردې حيواني انتقالونکي دخپلو خوراکي موادو دلاستـــــه راوړو په خاطـــر پــه ګلانوگلانو کښيني او په اتفاقي ډول ګردهگرده انتقالوي په عــــــــمومـــــي ډول هغــه ګـــــــــردهگـــــــــرده چې دحيـــــــــــــــواني عاملينو په واسطه انتقاليــــــــــږي درنده او سريښناکه وي باد يې انــــــــــــتقالـــــــــولى نه شي اوکله چۍ حشرۍ يانور حيوانات په ګلانوگلانو کښيني دهغــــو په بــــــــــــــــدن پورې نښلي ترڅو ښځينه دګردهدگرده اقشانـــۍ سپنډروم دګلانودگلانو خاصيتــــونه کوم چې دګردېدگردې دانتقال عامليـــــــن Vectors ځــــان ته راجلبـــوي چه داټول عـــــاملين په ګــــــردهگــــــرده افشانۍ کې مهم رول لر
 
ګردهگرده شيندونکي:p
 
دګلدگل دانتر (دګرديدگردي کڅوړې) څخه سټګماسټگما ښځيه الې باندې سريښناکه غوټو ته ګردېگردې لېږديدل دباد،حشرو ،مچيو،موږکانو ،انسانانو او اوبو او دځمکې دجاذبې په اثر صورت نيسي ديوګلديوگل پخوالي په يوه خاصه مرخله کې دګردگر دې کڅوړې ) Anther ( چوي او په زرګونوزرگونو ګردېگردې ورڅخه الوزي نو دپورته عواملو له کبله يې ښځينه الې ته لېږديدل صورت نيسي ديادونې وړده چې دميوو دانوعې په تفکيک سره دهغوئ دګردېدگردې ټولې دانې فعالې نه وي چې په نارنجانو کي دفعالو ګردوگردو دانو فيصدي (٢٥) نه تر (٥٠) پورې ښودل شوې ده
ګرده شيندونکي:p
 
دګل دانتر (دګردي کڅوړې) څخه سټګما ښځيه الې باندې سريښناکه غوټو ته ګردې لېږديدل دباد،حشرو ،مچيو،موږکانو ،انسانانو او اوبو او دځمکې دجاذبې په اثر صورت نيسي ديوګل پخوالي په يوه خاصه مرخله کې دګر دې کڅوړې ) Anther ( چوي او په زرګونو ګردې ورڅخه الوزي نو دپورته عواملو له کبله يې ښځينه الې ته لېږديدل صورت نيسي ديادونې وړده چې دميوو دانوعې په تفکيک سره دهغوئ دګردې ټولې دانې فعالې نه وي چې په نارنجانو کي دفعالو ګردو دانو فيصدي (٢٥) نه تر (٥٠) پورې ښودل شوې ده
 
دشاتو مچۍ Honey Bees
ټولې پــــاڼرېژې مېــــوې پرته د مغز بابواو ټولــــې تــــل شنـــې مېـــوې پــرته دمخروطيانو څخه دشاتو مچيو او حشرو په واسطه ګردهگرده افشاني کــيږي دشاتو مچۍ اوحشرات دونو دګلانودگلانو دبېلا بېلو برخو لکه درنګونودرنگونو بوى او نکــــتار له کبله ګلگل ته جلبيږي او کلـــــــه چې دسپړل شوو ګلانوگلانو سره په تماس کې شي يا ورباند کښينــي نو دګلانودگلانو ګردهگرده دهغوئ په پښو يا دبدن په نورو برخو باندې نښلي او نورو ګلانوگلانو ته دانتقال سبب ګـــــــــــــــــــــرځيگـــــــــــــــــــــرځي دحشراتو او مچيو په وسيله ګردهگرده افشاني کېدونکي نباتات (.Entomophilies.) بلل کيږي چې عمدتا مثالونه،مڼې ،زردالو ،ګيلاس،گيلاس ،بادام،الوچۍ ،ناک، زيتون، او داســــــــې نورښودل کېږي دحشــراتو او مچيوپه نشتوالي سره ددغه ميوو ګردهگرده ا فشاني کـــــــې خنډ او ستونزې رامنځ ته کېږي .
شکل ( ۵ )
باد: (..Wind.):
دهغو ونو ګلانگلان چې رنګهرنگه نه وي بوى ا و نکتار ونه لـري نو حشرې او مچۍ چندان ورته نه جلبيږي نو دګلدگل دګـــــردېدگـــــردې د کڅوړې په چاودېدو سره دهغوئ دګـــــــــردېدگـــــــــردې زرات د بـــاد په وسيـــله يو او بل ګلگل ته ليږدول کېږي باد تر زرومترو او يا دهغې څخه زيات واټن دګـردېدگـردې زرات وړلي شي،دپستو،غوزانو،خرما،ناريال،انګورشي،دپستو،غوزانو،خرما،ناريال،انگور ،توت،ښوون او داســـې نورګلاننورگلان دباد په وسيله ګــــردهگــــرده افشاني کــــــــــېږي چې دغه ډول نباتاتو ته Anemophilous ويل کېږي
دګردهدگرده افشانۍ په وړاندې ستونزې
دځنو عواملو له کبله دګلانودگلانو ګردهگرده افشا ني صــــــورت نه نيسي چې په نتيجه کې ګلانگلان رژيږي په تخم او ميوه نه بدليږي او يا دنا قصې ګردگرد ه
افشانۍ له کبله وروسته د ونو څخه رژيږي او ياتخمونه او مــيوې پوره اوغوره و ده نشي کولى په عمومــــــــــــي ډول دګردهدگرده افشانۍ داجراتوپه صورت نيونې په وړاندې دوه ډوله خنډونه او مشکلات وجود لري چې يويې داخلي اوبل يې خارجي خنډونه دي
١:داخلي عوامل (Internal factors):
غير مکمل ګلانگلان (.Imperfect flower .):غيري مکمل ګلانگلان هغه ګلانوگلانو ته ويل کيږي چې يواځې دتانيث او يا دتذکير الـــــــــــه ولري په دي ډول نباتاتو کې نارينه ګلانگلان په يونبات کې اوښځينه ګلانگلان په بل نبـــــــــــــــــــات کې واقع وي لکه دخرمـــا او پستې ونې چې ددې و نو دښځينه ونو لپاره دنارينه ونو شته والى مهم بريښي او په نشتوالي کـــــــــې يې ښځينه ونې ميوې نه نيسي له بلې خوا دځينو ونو نارينــــــــه ګلانگلان په جلا موقعيت او ښځينه ګلانگلان په جلا موقعيت کــــــې ځاى لري چې دنارينه ګلانوگلانو نشتوالى دګردهدگرده افشانۍ په وړاندې ستونزې رامنځ ته کوي لکه په توتانو،غوزانو،ام او يوشمېر نوروميووکـــــــــې ديادونې وړده چې نارينه ګلانگلان دګـــــــــــــــردهدگـــــــــــــــرده افشانۍ څخه وروسته رژيږي اوپه ميوه اوتخمدانونو باندې نه بدليږي
دنباتاتو دګليدگلي ساختمان جوړښت او خصوصيات:
 
دځنو نباتاتو دتانيث الې اوږدې او دتذکير الــــــې يې لنډې او ياهم برعکس وي چې دګردهدگرده اقشانۍ چانس کموي نو ددې ډول ونو دګردهدگرده افشانۍ لپاره دحشـــــرو ،مچيو باد شــــــتوالى مهـــــــم بريـــښي دګلدگل داډول خصوصــــــيات (.Heterostyly)په نامه ياديږي
(.Dichogamy.) :دګلدگل د انتر يادګردېيادگردې کڅوړې دسټګمادسټگما ترپخيدو دمخه چوي په داسې حالاتوکې چې سټګماسټگما دګـردېدگـردې داخستلولپاره خامهوي
اويا سټګماسټگما ددګردېددگردې دکڅوړې له چاوديدلومخکې پخه شوې وي نوکله چې دګردېدگردې کڅوړه چوي نو سټګماسټگما دګـــــــــــردېدگـــــــــــردې اخستو لپاره زوړ اوغير فعال شوې وي دلومړي ډول بېلګهبېلگه غوزان اودوهم ډول يې ام (Mango) ښودل شوى دى نودهمد غو انواعو دنورو ورايټۍ ګانوپهگانوپه کــــــرلو سره يعنې ددغو ورايټيوکرنه دموثرې ګردهگرده افشاني لپاره مهم ښــــــګاريښــــــگاري .البته داځانګړتياداځانگړتيا اواوصاف ددې بوټو اوونو په ځنوورايټيو کې ليدل کېږي
غير فعاله ګردهگرده (.Unviable pollen)
دزيات شمېرنباتاتو دګلانوڅخهدگلانوڅخه توليد شوې ګردهگرده ژوندۍ اوفعاله نه وي نو په سټګماباندېسټگماباندې دغير فعالې ګردېگردې شيندل اولويدل دګردهدگرده افشانۍ يا دالقاح سبب نه ګرځيگرځي همدارنګههمدارنگه کېداى شي شڼده تخمه اوپه ښځينه الو کې ځنې نور عوامل هم دګردېدگردې دشنه کېدو مخه نيسي لکه په .امونو،الوچو،شفتالو ،ناکو او ګيلاسوگيلاسو کې ديوې څيړنې څخه ښکاره شوي چې دامونو(١٥٠٠)ګلانوگلانو له جملې څخه يو ګلگل القاح اونوريې شنډاو بېرته رژيږ او دمڼو د(٥) نه تر(١٠) فيصده په ميووبدليږي دداخلي فکتورونو په جمله کې جنيټکي عوامل هم دګردهدگرده افشانۍ مخه نيسي
الف-جنيټکي فکتورونو تاثيرات Genetic influences
ب-شنډتوب او عدم مطابقت Sterility and incompatibility
دځنو ميوو ورايټي په خپله ګردهگرده نه القاح کيږي چې (Self sterile ) بلل کېږي دالقاح کېدو لپاره پردۍ ګردېگردې ته اړتيا لري او که چېرې ګلگل ته پردۍ ګردهگرده وانه چول شي نو ټول ګلانگلان يې دميوو نيولو پرته رژيږي همدارنکه ځني وخت ښځينه تخمې دنارينه تخمونو سره د يو ځاي کېدو په وړاندې مطابقت نه ښيي داشنډوالي اوعدم مطابقت دمڼو
ګيلاس،گيلاس،.بادامو ،.ناکو، زيتون،زردالو ،الوچو،اوداسې نوروميوو او په ځنوورايټو کې ليدل کېږي دمڼو د(.Red delicious) ددې خواص لرونکي دي .
ج:فزيالوژيکي اغېزې يا خنډونه:
کله چې ګردهگرده ديوګلديوگل څخه په سټګماپرېوزيسټگماپرېوزي نوپه مساعدو شراېطوکې دسټګمادسټگما دپاسه شنه کيږي او دسټګمادسټگما په ميله کې دتيوب په بڼه وده کوي او دغه اوږود تشکيل شوى تيوب تخمدان او غيرالقاح شوي تخمونو ته ځان رسوي نو کله کله دځنو عواملو له کبله دغه تيوب وده نه شي کولى اويا هم په تخمدان کې پرتې ستونزې لري چې القاح نه تر سره کېږي اوګلاناوگلان رژيږي داکار ممکن دحرارت دنسبتي درجې اوهارموني موادو د توليد پوري هم اړه ولري
 
خارجي عوامل External Factor
دونو او بوټو دداخلي ستونزو بر علاوه چې دګردهدگرده افشاني مخه نيسي يوشمېرنور خارجي عامل هم شته چې داپروسه تهديدوي چې ورڅخه يادونه کوو :
الف: دونو لپاره دعذايي مودو تعادل:
دعذايي موادو نشتوالى (دونوکمزوري ) او يازياتوالى (ډيره جسمي يابدني نمو اووده) شرايط دمؤثرې ګردهگرده افشانۍ په وړاندې خنډبلل کېږي
ب: دحرارت درجه :
دميوو ګلانگلان دسپړل کېدوپه وخت کې دچا پيرپال تودوخه چې ايا ټيټه ده که لوړه ده دمؤثرې ګردهگرده افشانۍ په وړاندې ر ول لري .دحرارت درجه دالوچو،ګيلاس،مڼو،ناکودالوچو،گيلاس،مڼو،ناکو اوداسې نورو ميوو په سټګماسټگما دګردېدگردې ددانوپه شنه کېدو اغېزې لري چې دنوموړو په
سټګماوسټگماو باندې دګردېدگردې شنه کېدل په ( ٥٠ ) فارنهايټ کې په ښه ډول ترسره کېداى شي او په (٤٠)
فارنهايټ او يا له دې څخه ټيټه درجه کې نه تر سره کېږي. دحرارت درجه دګردېدگردې ددانو اوسټګمااوسټگما دغير فعاله کېدو سبب ګرځيگرځي له بلې خوا دسانتي ګرادگراد له ( ٨ ) درجو تودوخـــه دګردهدگرده افشانۍ لپـــاره دمچيو دفـــعــاليت مخه نيسي
ج : باد، باران ، ږلۍ: Wind Rain Hails
 
باد که له يوې خوا دګلانودگلانو در ژيدو او زخمي کېدو سبب ګرځيگرځي له بلې خوا داتومسفير لندبل دبې ځايه کېدوله کبله دونودپاڼو،ګلانودونودپاڼو،گلانو او نورو برخو څخه دزيات تبخير له کبله دګردېدگردې او سټګماسټگما دوچېدو سبب هم ګرځيگرځي .همدارنګههمدارنگه باد دمچيو او نورو حشرو دفعاليت مخنيوي کوي او هغوئ په ګردهگرده افشانۍ کې برخه نه شي اخستلى باران او ږلۍ دميخانيکي صدمو ترڅنګترڅنگ دګردودگردو د دان د بې ځايه کېدو او دسټګمادسټگما له سره دهغوئ دګردېدگردې ددانو دمينځل کېدو سبب هم ګرځيگرځي کوم چې ګردېگردې ورپورې نښتې وي
باران اوږلۍ برسېره پردې چې بدني اغېزې لري د چاپيريال دحرارت ددرجې دټيټوالى او له بلې خوا دحشرو اومچيو دفعاليت کمېدو سبب هم ګرځيگرځي بايد ووايو چې که چېرې دلاس په وسيله ګردهگرده افشاني صورت ونيسي او تر( ٢٤ ) ساعتو پورې باران ووريږي نو بايد دوباره ګردهگرده افشاني وشي
وچکالي هم دګلانودرژيدودگلانودرژيدو او دګلانودگلانو دالو دفزيالوژيکي فعاليت مخنيوى کوي او دمحدود کېدو سبب کېږي
 
 
د- رڼا :
ګردهگرده افشاني دلمر درڼا دشدت او دودې په خاصو مراحلو کې صورت نيسي کمه يا زياته رڼا دګردهدگرده افشاني عمل اغېزې کوي
دبېلګېدبېلگې په ډول دانګوردانگور دګلانودگلانو ګردهگرده دسهار د(٦-٩ ) بجواو دماسپښين ٢ -٤ بجو پورې او دخرمادسهار د١٠ دماسپښين تر( ٣ ) بجو پورې صورت نيسي .دګردهدگرده افشانۍ واقع کېدل په لاندې محدودو وختونو کې دلمر دوړانګودوړانگو داغېزې ښکارندوى دى .
 
ه- دشاتودمچيو او حشرو فعاليت:
هغه ونې او بوټي چې ګلانگلان يې رنګهرنگه بوى او نکتار لري دهغوئ ګردهگرده افشاني دحشرو په وسيله صورت نيسي نژدې تردې ټول پاڼريژې مېوې پرته له غوزانو ،فندق،پيکن څخه او ټول تل شنې ونې پرته دمخروطيانو څخه نور ټول لکه ستروس،لوکاټ،ام د شاتو دمچيو په وسيله ګردهگرده افشاني کيږي .په يو ه لمر لرونکې ورځ کې دشاتو مچۍ کولى شي دورځۍ څه ناڅه د پنځوو زرو٥٠٠٠ګلانوزرو٥٠٠٠گلانو سره په تماس کې شي او ديو ګلگل څخه بل ګلگل ته ګردهگرده وليږدوي دشاتو مچيو او نورو حشرو نه موجوديت اوهغه عوامل چې دمچيو فعاليت محدودوي دګردهدگرده افشانۍ په وړاندې خنډ بلل کېږي
و: ناروغۍ او افات
ميوه لرونکې ونې دګلانودگلانو په موسم کې دځنوناروغيو او افتونو ديرغل لاندې راځي چې دګلانودگلانو درژ يدو او يا دتکثري الو دغير فعاله کېدوسبب ګرځيگرځي.چې په نتيجه کې موثره ګردهگرده افشاني نه تر سره کيږي .همدارنګههمدارنگه په ونو باندې د نار وغيو اوافتونو دمخنيوي اوکنټرول لپاره دافت وژونکو شيندل په ګلانوگلانو او بوټو باندې دناوړه فزيالوژيکي اغېزو ترڅنګترڅنگ دشاتو دمچيو دفعاليت مخه ونيسي اويا هم دهغوئ دوژل کېدو سبب ګرځيگرځي.
دګردهدگرده افشانۍ دعملې په وړاندې داړوندو ستونزو دحل لارې چارې:
موږ اوس دهغه عواملو اوخنډونودپېژندلو لپاره چې دګردهدگرده افشان
مخنيوى کوي دهغوئ دحل لارې چارې به هم له نظره تېرې کړو
دګردهدگرده شيندونکو ونووکرنه او استعمال:
دمڼو ،ناکو ،ګيلاسو،الوچو،بادامو،زردالو،لوکاټ،زيتون،گيلاسو،الوچو،بادامو،زردالو،لوکاټ،زيتون او داسې نورو ونو ځنې ورايټۍ په خپلو ګردوگردو دالقاح کېدو و ړ نه دي او که وي هم دکمو حصلاتو لرونکي به وي ددې ستونزې دحل لپاره بايد دنوموړو ميوو په باغوونو کې دنوموړو دوه ډوله ورايټۍ يعنې دسرو مڼو سره دژېړو مڼو ورايټي وکرل شي ترڅو يو دبل دپاره ګردهگرده توليد کړي او ګردهگرده افشاني او القاح په ښه شان صورت ونيسي .دا بايد په پام کې ونيول شي چې دهرې نوعې د واړه ورايټۍ په يوه وخت کې ګلانگلان وسپړي دګردېدگردې شيندونکې ونې په داسې ډول وکرل شي چې دباغ دونو .٨-١٠فيصده په تعداد تشکيل ولري .اودهر درييم کتار درېيمه و نه بايدګردهبايدگرده توليدوونکې ونه وي ديادولو وړ ده چې دغه ګردهگرده توليدوونکې ونه هم دخپل څنګڅنگ و رايټي ښيرازه کړي .
که چېرې دباغ جوړولو په وخت کې ګردهگرده شيندونکي ونې ونه کرل شي اويا دکرلو دپاره وجود ونه لري نو په وروستيو کې کيداى شي چې دهرې ونې په يوه ښاخ دګردهدگرده شيندونکي په وسيله پيوند شي او ددغه پيوند شوې څانګېڅانگې ونو او هم دونو څانګوڅانگو ته ګردهگرده ورکوي
٢-دميوو دونو په ځنو ډولونو کې نارينه ګلانگلان په جدا او ښځينه ګلانگلان په جدا ونو کې موقعيت لري لکه دخرما او پستو په ونوکې نو کله چې د نوموړو ميوو باغونه جوړيږي دهرو څلويښتو(٤٠) ښځينوو بوټو ترڅنګترڅنگ يو نارينه بوټى وکرل شي ترڅو دهغوئ لپاره ګردېگردې تو ليد کړي
او دښځينه ونو دګردهدگرده افشانۍ او القاح سبب شي
 
نارينه بوټي دښځينه بوټو ترمنځ په داسې ډول وکرل شي چې دباد په وسيله يې ګردهگرده ټولو ښځينه بوټو ته خپره شي او يا دې دلاس په وسيله کېدونکې ګردهگرده افشاني ته ګردهگرده توليد کړي
 
٣- دشاتو دمچيو استعمال:
په.ځينوحشروګردهځينوحشروگرده.افشاني.کيدونکې.ميوې.لکه،مڼې،ناک،ګيلاس،زردالو،بادام،الوچې،لوکاټ،زيتونلکه،مڼې،ناک،گيلاس،زردالو،بادام،الوچې،لوکاټ،زيتون او داسې نورو کې دګلانودگلانو دسپړلو په وخت کې دشاتو دمچيو صندوقونو کېښودل ضروري دي ځکه مچۍ او حشرات ديو ګلگل څخه بل ګلگل ته ګردهگرده ليږدوي او ددې عمل دسرته رسولو لپاره دهر هکتار باغ لپاره ٢-٣ صندوقه مچۍ کفايت کوي .
دشاتو دمچيوو وحشي نوغې ( Aphis cerana) او اهلي اصلاح شوې نوعې يې (Aphis Mollifies.) داستعمال وړدي .
دشاتو دمچيو په وسيله ګردهگرده افشاني دلاس دګردهدگرده افشانۍ په مقايسه اته ٨ ځلې ارزانه پرېوزي .
 
٤-:دلاس په وسيله ګردهگرده افشاني Pollination Hand کېداى شي چې دځنو ميوو په باغونو کې ګردهگرده توليدونکي ونې نه وي کرل شوې او يادشاتو دمچيوو او نور و حشراتو فعاليت مجود نه وي نو داغېزمنې ګردهگرده افشانې لپاره بايد ګردهگرده افشاني دانسان دلاس په واسطه وشي.
 
دلاس په وسيله کېداى شي چې دعين نوعه دبلې ورايټۍ دسپړل کېدو وړ ګلانوگلانو يوه څانکه راپرې کړو او په هره ونه کې يې وټومبو ترڅو دهرې پرې کړاى شوې يا مېلمه څانګېڅانگې دګلانودگلانو ګردهگرده دکوربه ونې پر ګلانوگلانو وشيندل شي پرې کړل شو ې څانګهڅانگه په يوه ټيم يا په پلاسټکي کڅوړه کې چې له لمدو خټو يااوبو څخه ډکه وي وټومبل شي او په کوربه ونه
٤-:دلاس په وسيله ګرده افشاني Pollination Hand کېداى شي چې دځنو ميوو په باغونو کې ګرده توليدونکي ونې نه وي کرل شوې او يادشاتو دمچيوو او نور و حشراتو فعاليت مجود نه وي نو داغېزمنې ګرده افشانې لپاره بايد ګرده افشاني دانسان دلاس په واسطه وشي.
دلاس په وسيله کېداى شي چې دعين نوعه دبلې ورايټۍ دسپړل کېدو وړ ګلانو يوه څانکه راپرې کړو او په هره ونه کې يې وټومبو ترڅو دهرې پرې کړاى شوې يا مېلمه څانګې دګلانو ګرده دکوربه ونې پر ګلانو وشيندل شي پرې کړل شو ې څانګه په يوه ټيم يا په پلاسټکي کڅوړه کې چې له لمدو خټو يااوبو څخه ډکه وي وټومبل شي او په کوربه ونه
کې وزړول شي.
دچين په يوه دره کې (Maoxian county) چې دمڼو دحاصل له مخې ډيره مشهوره ده کرونده ګريېگريې دمڼو ګلانگلان په لاس سره ګردهگرده افشاني کوي او داعمليه په دې ډول پرمخ وړي چې دمڼوسپړل شوي يا سپړيدو ته نژدې او نيمه سپړل شوي ګلانگلان ټولوي هغه د يوې يا دوه ورځو لپاره د اطاق په حرارت کې يا لمريز ځاى کې اچوي چې دګردېدگردې کڅوړې وچوي اوګردېاوگردې.ورڅخه.پرېوزي.نوموړې.ګردېگردې.دغنمودوړواويادوچوشيدودپوډروسره يوځاى کوي بيايې دمخصوصو برشونو دسګرټودفلټروپهدسگرټودفلټروپه وسيله په هغوګلانوهغوگلانو شيندي چې دورځې په جريان کې سپړل شوې وي اودهروينځوګلانواودهروينځوگلانو له جملې څخه چې دګليدگلي څانګوڅانگو کې موقعيت لري ددې په واسطه ګردهگرده افشاني کېږي داګردهداگرده افشاني بايدپه موسم کې درې ځلې ترسره شي ترڅودګلانوپهترڅودگلانوپه موسم کې ټول سپړل شوي ګلانگلان ګردهگرده افشاني شي .
ديادونې وړده چې دمڼودونودټولو سپړل شووګلانولهشووگلانوله جملې څخه د٥ تر ١٠ فيصده ګلانگلان القاح اوپه مېووبدليږي اونور ګلانگلان يې رژيږي چې ددې ډول ګلانورژيدنهگلانورژيدنه دتشويش وړ نه ده هيله ده چې په ميوو د بدليدونکو ګلانوگلانو له جملې دهرو٤٠ پاڼولپاره يوه ميوه پرښودل کېږي .
ځکه په دې شمېر سره پاڼې کولى شي يوه دمڼې ميوه تغذيه کړي .
دلاس په وسيله ګردهگرده افشاني له کبله ٥٠% د حاصل مقدار زيات او کيفيت يې ډير ښه کېږي يو فني سړى کولى شي دورځې په معمول ډول د خرما ٣٠ ونې ګردهگرده افشاني کړي.
٥ - دنا مساعدو شرايطو په وړاندي مبارزه.
دښې ګردهگرده افشاني دصورت نيولو لپاره بايد دميوو ونوته په کافي
مقدار سره په مناسبو وختونو کې دکېمياوي سرې ،عضوي سري اونور کم مصرفه عناصر اوهورموني موادو استعمال هېرنه شي ځکه چې
دونو لپاره دعذايي موادو کموالي اوياډيروالي دګردهدگرده افشاني په صورت نيولو کې مستقيمه اغېزه لري
دحرارت دنسبتي درجې له کبله دونوزيانمن کېدل او دګلانودگلانو خرابېدل ددې سبب کېږي چې داډول زيانمن شوي ګلانگلان ددې وړتيا ونه لري چې ګردهگرده افشاني پکي صورت ونيسي نو دديلپاره چي زپات شميرميوو ونې په پسرلي کې ګلانگلان سپړي نو دپسرلي دسړې هوا له کبله زيانمن کېږي نوددې مشکل لپاره دمقاوموورايټيو استعمال چې پسرلي کې ناوخته ګلانگلان سپړي يوه ښه لاره ده دبېلګېدبېلگې په ډول په پاڼريژو ميووکې لکه د بادامو دونو ورايټيو Feregnes---Ferradul---Lauronee---Nonperile
په کرلو سره چې دغه ورايټي دمحلي بادامو په نسبت ډيړې اونۍ وروسته ګلانگلان سپړي حل کېداشي.دځنو کرنيز و عملياتو په کارولو سره ونې ديخنۍ په وړاندې مقاومت پيداکولى شي همدارنګههمدارنگه دونواو بوټو دنمو مخه نيوونکو موادو په کارولو سره په پسرلي کې دوخته ګلانوگلانو سپړل کېدو مخنيوى کېداى شي له بلې خوا دسړو په وړاندې دمقاومو اومحلي نيله بوټو په کرلو سره دامشکل حل کېداى شي .
دبادونو دمخنيوي لپاره چې دګردهدگرده افشاني لپاره خنډ بلل کېږي دباغونو شاوخوا دباد ماتونکو ونو کرل او همدارنګههمدارنگه دهغو ورايټيو کرنې څخه ډډه وشي چې دبادونو دلوتلو په موسم کې ګلانگلان سپړي له بلې خوا دهغو باغونو ګردگرد چاپېره دلوړو ديوالونو دجوړولو څخه ډډه وشي چې دبادپه وسيله ګردهگرده افشاني ترسره کېږي لکه:
انګور،غوزانو،توتانو،پستوانگور،غوزانو،توتانو،پستو باغونه، دلمر دوړانکو په رابطه ويلى شو چې هغه سيمې چې دمڼو دګلانودگلانو دسپړلو وخت کې دلمر نه لري او وريځ وي هلته بايد دونو دکرلو څخه ډډه وشي او هغه سيمې چې دونو دګلانودگلانو دسپړلو وخت کې بارانونه او ږلۍ ولري هلته بايد دنوموړو ونو دکرلو
څخه خودداري وشي دافتونو او ناروغيو دمخنيوي او کنټرول لپاره افت وژونکو استعمال دکموالي لپاره هغه لارې چارې په نظر کې ونيول شي چې له دې امله يې دچاپيريال ککړتيا منځ ته راځي بايد داسې افت وژونکي وکارول شي چې دشاتو دمچيو او مفيده حشرو دوژل کېدو سبب نه شي ځنګلونهځنگلونه څړځايونو ته وده ورکول شي چې مچيو او نورو مفيده حشرو لپاره چې په ګردهگرده افشاني کې رول لري دفعاليت ښه زمينه برابره شي
 
 
 
 
 
 
 
 
لاسته راوړنې (نتيجه ګيريگيري)
ګردهگرده افشاني دګلانودگلانو دجوړښت په وخت کې يو ه مهمه حياتي پديده ده چې دهغې په واسطه يو زيات شمېرنباتاتو کې تخمونه او مېوې جوړيږي نن ورځ دمختلفو ژونديو موجودانو خوراکي مواددګردهمواددگرده افشاني محصول ګڼلگڼل ګېږيگېږي ګردهگرده افشاني (دنباتاتو د نارينه الې څخه ښځينه الو ته دګرديدگردي انتقال )چې ديو شمېر مختلفو ژ ونديو او غير ژونديو عاملېنو لکه ،باد ،،اوبو ،الوتونکو اونورومختلفوژونديوموجوداتو ،په واسطه اجرا کيږي ډيرو غلو دانو، تخمونو، ميوو،سبو او شاتو دجوړبت سبب کيږي چې هغوئ دانسانانو ،حيواناتو او نور و ژونديو موجوداتو دغذا منابع تشکيلوي دغذا منابع تشکيلوي په ګلانوگلانو کې دګردهدگرده افشاني دعملې په واسطه ښلا ،بدني او روحي غذا او دميني محبت فضا رامنځ ته کوي
دګردهدگرده افشاني پرته دانسانانو ،حيواناتو او نباتاتو ژوند ناشونى دى راځئ! هرڅومره چې کولى شوو دګلانودگلانو دښکلا او جوړښت ستاينه وکړو همداګردههمداگرده افشاني او ګلانگلان دي چې زموږ بدن او روح ته دغذاورکولو زمينه مساعد وي اوشاعران ګرمگرم نه دي چې تل دګلدگل او بلبل په باره کې شعرونه وايې
 
هله غوټۍ شونډې دې ګلگل کړه کنه !
 
هله غوټۍ شونډې دې ګل کړه کنه !
کـــــم وي اکــثر د پسرلــيــو ژونـــدون
 
 
 
 
 
 
سپارښتنې
 
١-د ګردهگرده افشاني د ښه تر سره کېدو لپاره هغه ورايټۍ ګانېگانې لکه مڼې ،خرما چې Fertilizer (ګردهگرده ورکونکي ) ته ضرورت لري بايد ګردهگرده ورکونکي ونې ورته ترڅنګترڅنگ وکرو ترڅو ښه ګردهگرده افشاني ترسره شي او ښه حاصل لاسته راوړو
٢- دګردهدگرده افشاني دښه ترسره کېدو لپاره دګلانودگلانو دغوړيد و په وخت کې بايد له ابياري څخه ډډه وشي
٣-دګلانودگلانو په وخت کي بايد کيمياوي ادويه جات استعمال نه شي ځکه چې دد وا ګانوگانو په وجه ګلاوگلاو ته زيان رسيږي ځکه
چې دواګانېدواگانې جانبي عوارض رامنځ ته کوي
٤-دګردهدگرده افشاني دعملې په وړاندې داړونده ستونزو بايد مخنيوى وکړو ترڅو په ګردهگرده افشاني کې ستونزې رامنځ ته نه کړي ا و ګردهگرده افشاني په ښه توګهتوگه ترسره شي.
٥- ځنګلونوځنگلونو او څړ ځايونو ته بايد وده ورکړل شي او بلې خوا بايد مصنوعي ځنګلونهځنگلونه جوړ کړا‌ى شي چې د ګردهگرده افشانۍ لپاره د حشراتو شمېر زيات شي چې د ګردهگرده افشانۍ په فيصدۍ کې زياتوالى راشي چې دا کار د ګردهگرده افشانۍ لپاره اسانتياوې رامنځته کو .
٦- هغه ونې چې په ځانته ځايونو کې ځاى لري او پردۍ ګردۍگردۍ ته اړتتيا لري هغه ونې بايد د لاس په وسيله ګردهگرده افشاني شي .
درنښت!
 
صابر شاه (عادل) ۰۰۹۳۷۸۷۶۳۷۲۰۵)
 
 
 
 
[[صابر شاه (عادل) ۰۰۹۳۷۸۷۶۳۷۲۰۵]]