د "زیړ" د بڼو تر مېنځ توپير

په اندازه کې يي هیڅ بدلون نه دي رامېنځ ته شوي. ،  ۴ کاله مخکې
و
و (Typo fixing using AWB)
 
[[دوتنه:Arnica montana.JPG|250px|بټنوک|د غر تباکو]]
[[دوتنه:Aconitum lycoctonum DSCF1355.JPG|250px|بټنوک]]
<big>زېړ / jɛloʊ / کې د لیدلو وړ رڼا د طیف د شين او نارنجي ترمنځ د رنګ،رنگ، [2] او په طبيعت کې د سرو زرو، کوچ او پخه لیمویي رنګرنگ. [3] چې دا په کم رنګرنگ د لومړنيو رنګ،رنگ، رنګرنگ د چاپولو لپاره کارول کيږي. په اروپا، کاناډا او د امریکا متحده ایالاتو د سروې له مخې، زيړ دی رنګرنگ د خلکو زياتره سره مشغولتیا، خوشبينۍ، اکرث، او خپل نه برخوال، سره د دوه مخي سیاست، حسادت، حسد په توګهتوگه پېژندل کېږي، او په متحده ايالاتو کې هم، سره ډارن. دا غږوي، په ځانګړېځانگړې توګهتوگه په چين کې، چیرته چې د خوښۍ، عزت، عقل، اتفاق او کلتور د رنګرنگ په څير ليدل په آسیا د کلتور مهم رول لري. [4]</big>
== <big>آرپوهه او تعريفونه</big> ==
<big>
== <big> په تاریخ د هنر او فشن</big> ==
<big>زېړ، د زيړ رنګېرنگې ocher له خټې جوړ په بڼه، و د د لومړي رنګونورنگونو په دمخه غار هنر کارولي نه دي. د Lascaux غار د سره زيړ اټکل 17.300 کاله عمر ولري رنګرنگ يو آس انځور لري.په لرغونی مصر، زيړ شو د سرو زرو، چې په پام کې خراب نشونکی، ابدي او نمره کیدونکی وي تړلي. د پوستکي او د خدايانو هډوکي دې باور شول چې د سرو زرو شي. د مصريانو په پراخه توګهتوگه په قبر انځورونه زيړ کارول شوی؛ معمولا کارول يا زيړ اخری خاوره يا د ځلانده orpiment، که څه هم دا د ارسنيک جوړ شو او وه ډېره زهري. سره orpiment د طي کولو يوه کوچنۍ paintbox د پاچا Tutankhamun قبر وموندل شو. نارينه تل سره نصواري مخونه، د ښځو سره د زيړ اخری خاوره یا د سرو زرو مخونو کې ښودل شوي. [8]د لرغونو روميانو په خپل انځورونه زيړ لپاره کارول کيږي چې د سرو زرو او هم په پوستکي ټنه استازيتوب وکړي. دا په د پمپي ددیوال انځورونه وار وار وموندل.</big>
 
[[دوتنه:Tomb of Nakht.jpg|بټنوک|<big>په [[لرغوني مصر]] (15 سلیزه د عیسی د تولد نه مخ کی کې دناخت د قبر انځورونه</big>]] [[دوتنه:Lascaux2.jpg|بټنوک|سره د [[زيړ اخری خاوره]] رنګرنگ د آس د انځور.لاسکوس غار څخه]]
[[دوتنه:Harfenspielerin Römisches Fresko.jpg|بټنوک|مېنځ،_center|| زېړ اخری خاوری په رنگ اکثرا په لرغونی روم ویلاز او ښارونو په ديوال انځورونه کارول]]
== بیولوجی پوهه ==
<big>د منی د پاڼي، زيړ ګلان،گلان، کيله، نارنج او نورو زيړ ميوه ټولو کاروتين، ژړ او سره سره عضوي pigments چې په کلوروپلاست او د نباتاتو او اوبړیو په څېر يو شمېر نورو د فوتوسنتېتیک موجودات، د ځينو د بکترياوو، او ځینې فنګسونهفنگسونه chromoplasts موندل کېږي لري. دوی په نباتاتو او د اوبړیو د دوه کلیدي رول خدمت وکړي:. دوی په فتوسنتیز د کارولو لپاره د رڼا د انرژۍ د جذب او هغوی له photodamage د شين کلوروفيل ساتنه [30]
 
د دوبي په وروستیو کې، په توګهتوگه رڼا ساعتونو رالنډ او حرارت يخ، په رګونورگونو چې د او د پاڼی څخه مايعاتو ترسره ورو ورو تړل کیږي. د اوبو او منرالونو ته د پاڼی ورخ ډير په چټکۍ سره کم، ورو ورو په لومړي، او بیا. دا هغه وخت چې د کلوروفيل پيل ټيټوي په ترڅ کې ده. لکه څنګهڅنگه چې د کلوروفيل کموي، د ژړ او سره سره کاروتين زيات او د ليدلو وړ، د کلاسیکې په مني کې د پاڼو رنګرنگ په رامنځته کولو.
 
کاروتين په ډیرو ژوندی شیانو عام دي؛ دوی ته ګازرې،گازرې، جوار، نرګسه،نرگسه، rutabagas، سور گلی، او کیله د ځانګړتیاځانگړتیا رنګرنگ ورکړي. هغوی د د د پخيدلو په د سین خرچنگ د سور، د فلامینگواو سالمون مایی د ګلابي،گلابي، او د قناری د زيړ، او هګۍهگۍ زیره په غاړه لري.
 
Xanthophylls تر ټولو معمول زيړ سلولوز چې د کاروټېنويډ د ډلې دوه ستر توپیر یو جوړ کړي دي. د نوم څخه د یونان د xanthos ده (ξανθος، "زيړ") + phyllon (φύλλον، "د پاڼی"). Xanthophylls په ډیره عادی توګهتوگه د شنو نباتاتو کي د پاڼي وموندل، خو هغوی هم د خوړو د خوړلو له لارې د هغوی د حيواناتو د خپلو لاره ومومي. د مثال په توګه،توگه، د چرګانوچرگانو هګۍهگۍ زیره، غوړو، او د پوستکي د زيړ رنګرنگ د غذا چرګانوچرگانو مصرف څخه راځي. د چرګانوچرگانو د بزګرانوبزگرانو دې پوه شي، او زياتره xanthophylls معمولا لوتئین اضافه،، ترڅو چي هګۍهگۍ زیره زيات زيړ کړي.
 
کیلی دي شين کله چې دوی ځکه د کلوروفیل په خپل وجود لري راټولیږی دي. کله راټولیږی، دوی ته پخيږي پیل شي؛ په کیلی هورمونونه په ايتايلينو ګاز،گاز، چې د څو انزايمونو د تولید هڅوی امينو اسيدونو بدلوي. دغه انزايمونه پيل د کيله د رنګ،رنگ، ترکيب او خوند ته بدلون ورکړي. د شين کلوروفيل رسولو د مخه او د کاروتين زيړ رنګرنگ ځای دا؛ په پای کې، لکه چې د انزایمونو د خپل کار ته دوام ورکړي، د سلولي دېوال تجزيه او د کيلې ته مخه نصواري.
 
زېړ ټولو ډير د ليدو رنګرنگ ده، او په ځانګړيځانگړي ډول د مرغانو او حشراتو په زړه پورې. داسې باور کيږي چې د الوتونکو د لید ده په ځانګړېځانگړې توګهتوگه د ځانګړوځانگړو رنګونو،رنگونو، لکه زيړ حساس دي. زېړ پژواک تلکونو اخیستل کیږي تر څو د حشراتو، څو چې د زيړ فام جلب کړي دي ونيسي.</big>
[[دوتنه:Fall colors near the Eagle Lake trailhead.jpg|300px|بټنوک| خزان]]
[[دوتنه:Cornwall Daffodils.jpg|300px|بټنوک|ښي|کورنوال شار زیر گلونه]]