د "مېخي ليکدود" د بڼو تر مېنځ توپير

په اندازه کې يي هیڅ بدلون نه دي رامېنځ ته شوي. ،  ۷ کاله مخکې
د سمون لنډيز پرته
[[دوتنه:Sumerian 26th c Adab.jpg|250px|thumb|leftبټنوک|د شومېر لیکدود]]
[[دوتنه:Hitite cuneiform kv.png|250px|thumb|leftبټنوک|د هېتیانو لیکدود]]
 
'''مېخي ليکدود''' یو ډول ليکدود وو چې په پخوانی زمانی کې د رسمی یادښتتونو لپاره ورڅخه کار اخيستل کیده. د ميخي ليکدود څخه په ځانګړیځانگړی ډول پهسومېر، [[بابل]] او [[ایران]] ( [[د هخامنشیانو ټولواکمني|پارسا]] ) کې کار اخيستل کیده. په دی وخت کې مېخي ليکدود او هیروغلیف ( پخوانی مصر ) تر ټولو مهم توری ول.
== تاریخ ==
په پخوانی زمانی کې ( ۳۰۰۰ زېږيز کال مخکی ) په منځنی ختیځ کې د پاچا کارمندانو دغه توری د تجارتی او رسمی یادښتونو لپاره کارول. په دی وخت کې لیکونکی عصری قلمونه او کاغذ نه لرل او د دی لپاره د نی په مرسته په خټین تختی کې لیکل کېدل. په تر ټولو پخوانو متنونو کې کاتبانو انځورونه نقاشی کول. مګرمگر نقاشی کول د هر کاتب لپاره اسانه نه وو او د دی لپاره کاتبانو د لیک څخه کار اخيستل پیل کړل. هغه توری په اوس وخت کې د ميخي ليکدود په نوم یادېږی. تر ټولو پخوانی متن د ميخي ليکدود په مرسته چې په سومېر کې د ۳۰۰۰ زېږيز کال مخکی ولیکل شو.
== لیکونکی ==
په پخوانی زمانی کې پهسومېر کې لیکونکی ډېر محترم انسانان ول. هر لیکونکی مخبور ؤ مدرسی ته ولاړ سی چې پکې مېخی لېکنه او د خټین تختی جوړول زده کړی. تر ټولو بریالی لیکونکی کولای شول د پاچا کاکونکی واوسی. دسومېر ژبه، د عکدی ژبه، د ایلام ژبه، دبابل ژبه، د ختوش ژبه او پارسی تر ټولو مشهوری ژبې دی چې د میخی تورو څخه یی کار اخيستل.
== د هېتی ژبه ==
[[د هېتیانو واکمنۍ|د هېتیانو پاچایی]] د ۱۷ پېړۍ څخه تر ۱۳ زېږيز مخکی پېړۍ پوری یوه پاچایی وه چې په ترکیه کې پرته وه. په ۱۹۰۶ کال کې په ترکیه کې د خاتوشا پایتخت کشف شو. د پاچا په ماڼی کې یو ارشیف وو چې پکې لس زره خټی تختی ولی. د هېتی لیکونکو په خپل متنونو کې د [[بابل]] او سومېر کلمو څخه کار واخيستل او د دی په سبب د هېتی ژبه د ژبپوهانو لخوا ترجمه کېدلای شوه. د ختوش لیکونکو د میجی لیک او [[هېروګليفهېروگليف|هېروگلیف]] څخه په متنونو کې کار اخيستل.
 
== [[لرغونې پاړسي]] ==
[[دوتنه:Behistun DB1 1-15.jpg|500px|thumb|left|بیستون]]
پاړسی یو ژبه وه چې [[د هخامنشیانو واکمني|د هخامنشیانو په پاچایی کې]] په هغه خبری کېدلی . د هخامنشی لیکونکو د ميخي ليکدود څخه په متنونو کې کار اخيستل. د [[پخوانی پارسي|هخامنشی لیک]] څخه [[داریوش ۱]] د دوره څخه تر اردشیر ۳ تر دورې پورې کار واخيستل شو. د هخامنشی لیکونکو د هخامنشی د لیک څخه پر ماڼیو او د یادګادونویادگادونو د سینګارسینگار د پاره کار اخیسته. په اوس وخت کې د هخامنشیانو ډېر یادګارونهیادگارونه چې په بیستون، تخت جمشید او ګنجگنج نامه کې پراته دی لرو. هغه یادګارونهیادگارونه د [[داریوش ۱]] لخوا جوړ شول. مامورانو په پخوانۍ ایران کې هم د رسمی یادښتونو لپاره د ایلام او بابل د ژبو څخه کار اخيستل.
د هخامنشی لیک ۳۶ توری لری چې پکې ۳ غږېز توری دی. هغه لیک پنځه خاص علامی چې خدای، اهورامازدا ( د خدای نوم )، پاچا، خاوره، وطن معنی ورکوی.